|
Rush
- Grace Under Pressure
Pas op wat je zegt! De vijand slaapt
nooit! Wees voorzichtig! Vertrouw je vrienden niet! S.O.S.! Overal oorlog,
honger, wantrouwen, oost tegen west. Wat, je bent tegen kruisraketten?
Maar misschien vallen dan de Russen binnen... "beter een atoomboom in
de tuin dan een Rus in de keuken". Maar ja, die atoombom valt toch.
Ik voel de koude regen van 'fall-out' al. De derde, laatste wereldoorlog:
een kwestie van tijd. Misschien zijn wij de laatsten die overleven...
Net als, het in hetzelfde jaar uitgekomen, "Stationary
Traveller" van Camel is "Grace Under Pressure" een
duidelijk kind van zijn tijd. Een onbedoeld conceptalbum, een plaat die de
koude oorlog die toen volop woedde, perfect aanduidt. De plaat is als een
ijsblok die naar je toe komt drijven en waarvan je weet dat het grootste
gedeelte onder water zit. Een plaat waar de angst vanaf straalt en weinig
ruimte laat voor hoop. Je kunt je vader en je broer er niet meer mee
redden, maar er is nog hoop voor je moeder. De plaat die concludeert dat
er voor deze generatie sowieso geen hoop meer is. Een manifest dat
weliswaar een vroege waarschuwing geeft, maar die klinkt uit de verte, als
een na-echo.
"Grace Under Pressure" is in al zijn desolaatheid een
meesterwerk met negen hoogtepunten. Er staat geen slecht nummer op. Na het
tam ontvangen, maar achteraf ook als een meesterwerk erkende "Signals"
(1982), laat Rush horen dat ze hun stijl gevonden hebben. De reggae- en
synthesizerinvloeden zijn beter geïntegreerd en Rush vuurt als vanouds.
Toch is "Grace Under Pressure" geen "Signals-deel 2",
alhoewel beide platen gebroederlijk naast elkaar staan. Maar waar "Signals"
nog hoop en liefde uitstraalde, daar is zijn opvolger een koude douche.
Maar, als na een sauna, toch lekker.
Distant Early Warning laat de eerste alarmklokken al luiden. Pearts
teksten zijn weer treffend: ‘The world weighs on my shoulders, but what
am I to do?’, hiermee het thema van de plaat perfect verwoordend. De
gitaar van Lifeson is eerst diepgevroren in de ijskast gezet, terwijl de
melodie van het kenmerkende thema als een hagelstorm op ons afkomt. Na een
ijskoude gitaarsolo komt het thema ons onder veel echo nog een keer
tegemoet… briljant nummer. Brrr, nu heb ik het koud.
Bij Afterimage is het eerste
slachtoffer gevallen. De herinnering wordt op een knap verstopt
reggaeritme levend gehouden. De onherbergzame sfeer komt duidelijk tot
uiting in het instrumentale middengedeelte, waarover Lifeson een
ingehouden, doch krachtige en melodieuze solo laat horen. De zon gaat
schijnen, maar hij geeft geen warmte.
In Red Sector A komen we aan in het gebied van de vijand. Of is er
nog een vijand over, na de verwoestende oorlog die heeft gewoed? Op een
knap, repeterend ritme zingt Lee treffend: "Are we the last ones
left alive?" Met veel feedback en effecten geeft Lifeson ons nog
even gitaarles, maar de zware drums van Peart slaan er als mokerslagen
doorheen. De angstige synthesizerklanken geven ook al weinig hoop op een
goede afloop.
Een typisch Rush-intro en rollende bassen leiden ons tot The Enemy
Within. Een welhaast cynisch vrolijk nummer dat handelt over de
schijnbare veiligheid die we soms ervaren. Misschien is de boodschap van
de cd ook op deze tijd toepasbaar en vergeten we de les die we konden
leren uit de koude oorlog. Ik ga citeren uit het middenstuk van dit
nummer:
‘To you - is it movement or is it action?
Is it contact or just reaction?
And you - revolution or just resistance?
Is it living, or just existence?
Yeah you - it takes a little more persistence
To get up and go the distance...’
1-0-0-1-0-0-1. Is het te laat voor deze S.O.S.-klanken? The Body
Electric volgt het onheilspellende pad van een robot die kan
ontsnappen. Waarom een robot? Lukt het de mensheid niet? De robot probeert
zijn programma te herprogrammeren, maar het lukt niet. Ook dit nummer, een
parabel voor de mens anno 1984, faalt erin de geest van de tijd los te
laten. Zwaar, vermoeiend drumwerk en een opmerkelijk positief klinkende
gitaarsolo verhullen niet dat de ijle synthesizerklanken het geheel
blijven omringen. Koude-oorlog-toetsen, ah, vandaar dat Rush ze nu niet
meer gebruikt!
Op school leerden we het al, terwijl we het eigenlijk nooit wilden leren:
het is 'cool' om 'tough' te zijn. In Kid Gloves, een vlot,
melodieus nummer, geeft Rush als het ware de zwarte piet aan het
schoolsysteem waar ook ter wereld. Daar leer je voor jezelf opkomen, maar
vaak is dat ten koste van die ander. Dus daar ging het al mis...
Het meest experimentele nummer van de plaat is Red
Lenses, maar ook dit is een hoogtepunt (1 van de
9). Doorspekt met heerlijk percussiespel en op zoek naar de raarste
klankjes op het toetsenbord, is dit een op en top Rood nummer. Is het je
wel eens opgevallen dat, als je door een rode bril kijkt, je geen andere
kleuren kan onderscheiden. En wist je dat rood onder een zwart-wit
kopieermachine zeer zwart uitvalt? Rood is dus eigenlijk zwart. En Rush
ziet dus niet rood, maar zwart. "You see black and white, I
see red (not blue)". Tegelijk laat Rush een
klein beetje zwartgallige humor zien, met Russen onder onze bedden. Ergens
in de verte klinkt opnieuw die waarschuwing. Ik heb het nog steeds koud
trouwens.
De wagen rijdt voort, de wereld draait door. Wij dreigen tussen de wielen
verstrikt te raken. Zware synthesizerklanken doorspekken Between The
Wheels, dat je geen moment rust gunt. Het zwaarste nummer voor het
laatst bewaren, om nog eens goed duidelijk te maken wat Rush wil zeggen:
"It slips between your hands like water, this living in real
time".
Even op de kalender kijken. Pff, het is geen 1984 meer. Wat een tijd. En
wat een document is deze plaat ervan. Negen hoogtepunten op de cd zei ik.
Dat zijn natuurlijk de acht stukken die de cd telt én het 'geheel'. Niet
te onderschatten.
Markwin Meeuws
terug naar progarchief
 progwereld.org
|
