PanzerpappaAlbum

Instrumentale conceptalbums: Ik heb er zo m’n bedenkingen bij, vooral omdat een verhaal juist zo goed in woorden valt uit te drukken. Je zou bijna zeggen dat de vocalen essentieel zijn voor een dergelijk album, ware het niet dat er ook enkele briljante conceptalbums van het instrumentale soort bestaan. Neem bijvoorbeeld “The Snowgoose” van Camel, hoe ongelofelijk treffend weet de muziek daar het verhaal te verklanken. In dit artikel zoek ik antwoord op de vraag of “Landsbysladder”, het nieuwe album van de Noorse avant-progjazzformatie Panzerpappa, ook zo boeiend is.

Allereerst is dit achtste album van de band buitengewoon weelderig. Zo bevat het werkstuk een veelheid aan goed geoliede tempo- en sfeerwisselingen waar je als progliefhebber op zit te wachten. De titel van het album, “Landsbysladder”, is Noors voor ‘dorpsroddel’ en daar gaat het hier dus over. We horen hoe geruchten, dorpsdrama’s, mysterieuze gebeurtenissen, heimelijke relaties en steeds groter wordende verhalen muzikaal tot leven worden gebracht. Zelf ben ik geboren en getogen in zo’n piepklein dorpje, zodat ik moeiteloos mee kan gaan met de gevoelens die op “Landsbysladder” de ronde doen…en dat zijn er heel wat.

Het avant-gardistische karakter van deze muziek komt doordacht en beheerst over. Het is een verademing dat de band nergens ontspoort in hinderlijke kakofonie of andere irritante uitspattingen. Gitaar en toetsen krijgen volop de ruimte, terwijl de ritmesectie zorgt voor een solide omlijsting. Daarbij varieert de dynamiek op natuurlijke wijze van subtiel tot krachtig.

Centraal bij Panzerpappa staat saxofonist Steinar Børve die met z’n thematische spel min of meer de rol van ‘zanger’ bekleedt. De sax is weliswaar een expressief instrument bij uitstek, Børve echter blijft fraai bij z’n thema’s en vervalt nergens in oeverloos gesoleer. Hij komt ook met mooie partijen op de EWI en speelt soepel en smaakvol samen in tweestemmige stukken met z’n collega’s. Vooral het samenspel met gastmuzikant Håkon Børve op de contra-altklarinet is zinnenprikkelend mooi. Het gehele saxsegment is het meest bepalende voor het bandgeluid, je kan er niet omheen.

Het concept op dit album zet zich in twee richtingen neer. Zowel binnen de nummers als binnen het 25-jarige oeuvre van de band zijn er ontwikkelingen die met het thema te maken hebben. Allereerst gaat het vizier op de muziek zelf. Deze schakelt moeiteloos tussen dromerige, melodieuze stukken en plotselinge uitbarstingen van energie, vaart en complexiteit. Tempowisselingen, verrassende ritmes en onverwachte harmonieën in een groeiende intensiteit laten horen hoe roddels zich grillig kunnen verspreiden, groter worden en in een mum van tijd de hele sfeer op z’n kop kunnen zetten. Dit komt sterk naar voren in de boeiende opener Ah, Nyhetspamp, een complexe compositie die naar een geweldige Moog-solo toewerkt. Breedvoerige sax sluit het nummer af. In het daaropvolgende Kuldeskrik (vrij vertaald: koukleumen) zijn de contrasten groter dan groot. Het is achtereenvolgens heftig, mierzoet, dreigend, weer heftig, berustend, meeslepend en angstaanjagend vol met een stoïcijns doorspelende sax en dat alles in ruim negen minuten.

En dan de tweede richting: door het hele album heen keren vertrouwde motieven terug als een rode draad die alles verbindt. Zo beleven we met Landsbysladder Petty Four het vierde deel van de Landsbysladder-cyclus die al sinds het debuutalbum “Passer Gullfisk” uit 2000 de ronde doet. Het borrelt lekker op het album waar ook een kamermuziekachtig intermezzo en een pas de deux aanwezig zijn. In Landsbyminiatyr klinkt zelfs een bewerkte versie van het oorspronkelijke thema. Het kent nu een fraai arrangement met de diatonische accordeon in het geluidsbeeld waardoor er een folky en filmische sfeer in het nummer zit. Op deze manier worden verleden en heden samengebracht tot een muzikaal geheel dat zowel in de achteruitkijkspiegel kijkt als vooruit. Ik mag dat wel.

Met På Jolla, Til Nordafjell komt er een einde aan dit enerverende album en dat is jammer. Dit nummer is met z’n pompende basritme en z’n mooie tussenstuk veruit het beste dat ik op het gebied van het avant-gardistische genre ooit gehoord heb. Er zit zo’n tintelende laag prog in dat ik er blij van word en het sluit daardoor perfect aan bij de rest van het album.

Panzerpappa heeft me aangenaam verrast met “Landsbysladder”.  Het zou wel eens kunnen dat de band hiermee de nodige progliefhebbers interesseert voor het toch wel moeilijke avant-genre. Wat mij betreft is “Landsbysladder” een boeiend album, al is het alleen maar door het feit dat hier bruggenbouwers bezig zijn.