AyreonAlbum

Het is inmiddels een goed gebruik dat we elke twee jaar getrakteerd worden op een nieuwe Ayreon-concertreeks in 013 Poppodium in Tilburg, waarvan het jaar erop dan een nette live-registratie verschijnt. In 2025 stond het evenement in het teken van het dertigjarig jubileum, aangezien debuutalbum “The Final Experiment” in 1995 gelanceerd werd. Twee verschillende sets deze keer: een eerste act met tracks die hun live-debuut maken, gevolgd door een ‘greatest hits’-collectie. Die twee acts sluiten overigens niet precies aan bij de verdeling van de tracks over de twee cd’s, maar natuurlijk realiseert elke rechtgeaarde fan zich dat de beelden op DVD/Blu-ray (of YouTube!) voor een evenement als dit onmisbaar zijn. Dat is dan ook de versie die wij recenseren.

En da’s geen eenvoudige klus. Vooropgesteld: “30th Anniversary – An Amazing Flight through Time” is weer een muzikaal feestje: kristalhelder geluid, goed in beeld gebracht, met geweldige instrumentale en vocale prestaties. De term ‘feestje’ mag gerust ook letterlijk opgevat worden: het blijft leuk om te zien hoe goed iedereen het op het podium naar zijn zin heeft, en die lol tussen muzikanten en instrumentalisten draagt zeker bij aan het kijk- en luistergenot.

De productie ziet er gelikt uit, al is het podiumontwerp aanzienlijk bescheidener dan bij “01011011 – Live Beneath The Waves”. De anonieme toetsenbordstrijders waren tot op het bod beledigd door het AI-gehalte van de begeleidende beelden op het grote scherm. Het stoort me hier allerminst, zeker als je meeneemt hoeveel het zou kosten om dit allemaal op de ambachtelijke manier te produceren. Er is hier geen budget van Taylor Swift-niveau, waarde Ayreonauts! Laten we blij zijn dat er moeite gedaan is om de ticketprijzen enigszins acceptabel te houden, terwijl productiekosten almaar stijgen.

Ook qua setlist kan je het nooit iedereen naar de zin maken, al moet worden aangemerkt dat de scheiding tussen de live-premières en de klassiekers niet ideaal uitpakt. De eerste act bevat relatief veel rustpunten. Misschien was de gedachte dat de beste beukers al hun debuut gemaakt hadden tijdens eerdere concerten, maar er hadden zeker wat meer metalen ‘deep cuts’ uit de Ayreon/Arjen-schatkist kunnen worden opgeduikeld voor het eerste deel van het concert. De proggy kant van Ayreon is sterk, maar een iets evenwichtigere verdeling had meer dynamiek in de set opgeleverd.

Act 2 (‘Ayreon Classics’) is tot op zekere hoogte een gevalletje ‘je had erbij moeten zijn’. Vanuit het perspectief van de concertbeleving zijn de gemaakte keuzes te volgen, zeker in het kader van een jubileum. Net zoals Dream Theater bij zo’n gelegenheid Pull Me Under niet kan negeren, heeft ook Ayreon inmiddels een aantal onmisbare publiekslievelingetjes. Ik had ze vanuit de zaal ongetwijfeld hartstochtelijk verwelkomd, maar bij het kijken van een registratie achteraf ligt dat toch een tikkeltje anders. Er valt nog steeds veel te genieten bij de derde versie van Valley of the Queens, Loser, Amazing Flight of The Castle Hall, maar ik merk dat ik tijdens die tracks in mijn hoofd de Ayreon-discografie doorloop om te bedenken wat ik liever een keer live zou horen en zien.

De bezetting heeft op “30th Anniversary” ook een aanzienlijk ‘ons kent ons’-gehalte. Zanger Dino Jelusic is de enige echte nieuweling. Zijn ruwe ‘Coverdale meets Dio’-strot is naast Maggy Luyten en Robert Soeterboek een welkome aanvulling op de overwegend cleane stemmen. Hij blijkt zowaar recht te kunnen doen aan monstertrack Dawn of a Million Souls, en verdient bovendien de award voor Diepste Decolleté met Haarloze Kippenborst. Door de afwezigheid van veel originele zangers (onvermijdelijk in drukke tourtijden) worden de meeste nummers hier vertolkt door een andere stem. Het levert met name bij de bekendere live-tracks een interessante twist op, maar zorgt er ook voor dat je soms het idee hebt dat hier de allerbeste Ayreon-tributeband ter wereld staat te spelen.

Het is ondoenlijk om de indrukwekkende prestaties van de hele cast te benoemen, maar het zijn vooral de wellicht minder gerenommeerde namen die indruk maken. Wudstik laat horen waarom iedereen zo snel mogelijk een concert van Regressive Hypnosis moet bezoeken. Marcela Bovio en Irene Jansen krijgen op Dragon on the Sea eindelijk de solo-plek vooraan het podium die ze al jaren verdienen; zonder twijfel het beste Dynamic Duo sinds Batman en Robin. De dames geven op onder andere The Theory of Everything de nodige vocale ondersteuning aan Maggy Luyten, die minder power levert dan we van haar gewend zijn. Vervelend verkoudheidje onder de leden?

Onder de streep doet dit live-document zijn titel zeker eer aan. Het is een gezellig verjaardagsfeest en een prachtige vlucht door dertig jaar Ayreon, die nog eens benadrukt hoeveel moois Arjen Lucassen in die periode geproduceerd heeft. Het is logisch om bij een verjaardag terug te kijken, maar hopelijk gaat de blik na dit feestje ook vooruit; naar manieren om dit tweejaarlijks live-feestje fris en fruitig te houden, maar natuurlijk ook naar een nieuwe Ayreon-studioschijf.