Wereldse Jaar 2025

Op het progjaar 2025 plak ik het etiket ‘voor ieder oor wat wils’. Ik hoor een enkeling vragend opmerken: “maar dat is toch ieder progjaar”? Nou nee…. Dit jaar viel enerzijds op doordat gevestigde en erkende namen een nieuw album uitbrachten. The Flower Kings, IQ, Steven Wilson, Dream Theater (zelfs twee uitgaven), Glass Hammer, Rick Wakeman en ‘good old’ Ian Anderson met zijn Jethro Tull deden hun duit in de progzak. Anderzijds kwamen nieuwe en minder bekende groepen met een album dat menig redactielid verraste. Sterker nog, een aantal van deze albums prijken in enkele jaarlijsten. Ambient Den, Wilson Project, Cosmic Cathedral, Jakob Roberge, Paravane en Royal Sorrow zijn enkele voorbeelden. Maar ook oudgedienden en uit het zicht geraakte groepen lieten van zich horen, zoals echolyn, Cervello en Everon.

Net als voorgaand jaar was 2025 ook het jaar van de zogenaamde ‘anniversary uitgaven’. Tal van albums vierden de 50^ste verjaardag. Daarnaast verschenen interessante box sets, zoals die van Solution, Ekseption en Rick Wakeman.

Dit progjaar vatten we net als altijd samen aan de hand van onderstaande jaarlijsten van onze redactieleden. Ieder redactielid heeft in één alinea zijn nummer 1, zijn hele lijst of dit progjaar in een aantal woorden samengevat. Alles bij elkaar levert dat de Progwereld jaarlijst op. Het is maar dat je het weet.

Progwereld in 2025

In ons 24e jaar deden we ook waar wij vooral goed in zijn; het schrijven van albumrecensies. Zoals altijd vind je een doorsnede van de ruim 300 albums die wij recenseerden in de jaarlijsten van de teamleden. Wat daarbij opvalt is dat deze lijsten bij elkaar ruim 60 verschillende groepen en artiesten opleveren.

Naast oorstrelende albums beluisteren bleven wij lezen. Zo lieten wij ons leeslampje schijnen op boeken over Steven Wilson, Derek Shulman (Gentle Giant), Bill Bruford en Progrock in de jaren 80.

Concertbezoek stond ook in 2025 hoog op onze prioriteitenlijst. Onze redacteuren bezochten 35 concerten, waaronder Antimatter, Simon Phillips Protocol, Supersister, RPWL, Moon Safari en de festivals Midsummer Prog en Progdreams. Maar we waren ook bij optredens van de traditioneel jaarlijks terugkerende groepen Mystery en IQ. We waren drie keer aanwezig bij een optreden van Steven Wilson en gingen daarbij zelfs over onze landsgrenzen. Naast Amsterdam zagen wij de populaire Brit in Londen en Düsseldorf. Verder keek Alex Driessen op het witte doek naar de films Pink Floyd At Pompeii en David Gilmour Live at Circus Maximus.

Ondanks de geringe populariteit van onze columns bleven wij daar stug mee doorgaan, alleen al voor ons eigen plezier. Zo kun je columns lezen over Tributebands, Comeback Elpee, Geluidsniveau bij concerten, Live Albums (zelfs twee) en hoe kan het ook anders AI. We interviewden dit jaar een keur aan artiesten. Ik doe een greep: Broers Klazinga, Fabulae Dramatis, The Aurora Project, Arjen Lucassen, Terra, Edo Spanninga, Smalltape en Roine Stolt. Je kunt alles in chronologische volgorde terugvinden via de pagina Specials.

Het nieuwe jaar

Kijken wij met een schuin oog naar de verwachte albums en concerten in 2026, dan belooft ook dat een uitdagend jaar te worden. Niet onvermeld blijft het zilveren jubileum van deze website in 2026. Reden genoeg om je aan te melden voor onze nieuwsbrief, want wij gaan medio april flink uitpakken. Door je op de startpagina aan te melden voor onze nieuwsbrief mis je niets. Mis je toch iets? Wij staan open voor jullie tips en suggesties.

Namens het hele team wensen we je een mooi en progressief 2026!

Hans Ravensbergen,
Hoofdredacteur

De Progwereld redactie

We hebben alle lijstjes van de redactieleden naast elkaar gelegd. De eerste van elke lijst kreeg 10 punten, de tweede 9 en zo verder. Dat leverde het volgende redactielijstje op.

De individuele lijstjes zien er zo uit:

Marcel Debets

2025. De wereld staat overal in brand en de gekken en narcisten lijken overal de dienst uit te maken. Gelukkig vinden we dan toch steeds weer troost in de muziek. Muziek die protesteert tegen de huidige tijdgeest van individualisme en geweld (War Stories), of juist de liefde predikt (Love). Gelukkig is daar ook vrijwel elk jaar muziek die ons wijst op de betrekkelijkheid van het menselijke bestaan en onze plek in het universum (The Overview). Beter om dan jezelf onder de dompelen in een droomwereld, gewoon omdat het mooi is en afleidt van de echte wereld ons heen (Candles & Beginnings en Out of Step).

​​

Alex Driessen

2025 was een redelijk progjaar wat mij betreft. Uiteindelijk wisten de ‘gouwe ouwe’ toppers hun reputatie weer eens te bevestigen. Ze lopen tegen de tachtig maar bewijzen nog steeds aan de top te staan als ze echt hun best doen. Zowel Andrew Latimer als Rick Wakeman verrasten ons met nieuw werk wat in beider geval sterk melancholiek van aard was. Ook Steven Wilson imponeerde, zij het dat het wat langer duurde voordat ik het doorhad. De jazzrock/fusion inbreng komt van Italiaans snarenwonder Matteo Mancuso met zijn debuutalbum, wat een talent! En zeker zo verrassend was het nieuwe album van ‘ons eigen’ Leap Day. En een tsunami aan live albums en prog/jazz, hulde!

Jos Driessen

Wat een jaar! Tribe3, The Emerald Dawn, Remina, Psychonaut, Nosound, Deposed King, Cosmograf, Colin Masson, Bjørn Riis, AVKRVST, Anyone en oja The Flower Kings, om maar een paar te noemen, brachten prima albums uit maar hebben het zelfs niet eens gehaald in mijn top 10! De rangschikking is gebaseerd wat me het meeste raakt en ik heb twee jonge muzikanten met recht bovenaan gepositioneerd omdat zij symfonische rockmuziek niet alleen levend houden, maar ook veelbelovend zijn voor de toekomst.

Maarten Goossensen

Dit was het jaar waarin ik echt weer enorm ben gaan genieten van progrock. Ik vind dat we in 2025 enorm verwend zijn met goede releases. Grote namen vielen mij toch wat tegen (IQ – compleet zielloos, Steven Wilson – té gestileerd), maar gelukkig waren er genoeg verrassingen. Ik was erg blij met de nieuwe Paravane en werd overrompeld door het album van The Sunday Goose dat er bijna nooit gekomen was. Maar de nieuwe Smalltape raakte mij het meest én werd het meest beluisterd. Op de valreep kwam mij het album van Wilson Project ter oren. Die zomaar nog eens verder kan groeien. De titel “debuut van 2025” winnen ze bij mij sowieso. Op naar ons jubileum jaar (25 jaar Progwereld!)

Erik Groeneweg

Best een goed Progjaar, al met al. Grootste verrassing vond ik Moron Police, waar ik voorheen nog nooit van gehoord had. Live vooral genoten van Magoria’s Hollingsworth Mansion, eindelijk te zien zoals het bedoeld was, als theatervoorstelling. En natuurlijk Steven Wilson in Amsterdam, toch wel het beste concert van het jaar.

Dick van der Heijde

Nadat ik begin dit jaar weer als recensent terugkwam bij het Progwereldteam had ik acuut weer belangstelling voor alles dat leeft in de scene. Nou dat heb ik geweten. Wat een enorm goed progjaar was 2025! Ik kan makkelijk nog 20 albums noemen.

Math Lemmen

Ik vond 2025 een redelijk progjaar met weinig echte uitschieters en was aangenaam verrast door het opnieuw hoge niveau van Solstice, wat de band ook live volledig waarmaakte. De nieuwe Moron Police moest even indalen maar bleek uiteindelijk ook weer een schitterende diamant aan het Scandinavische progfirmament. Daarnaast wil ik een dringend beroep doen op de Nederlandse poppodia om het Noorse Pymlico naar Nederland te halen. Dat wordt volgens mij een ware live sensatie. Over live sensatie gesproken: ik heb extreem genoten van de fenomenale meerstemmige zang in combinatie met de instrumentale intensiteit bij het concert van Moon Safari.

Fred Nieuwesteeg

Ik heb dit jaar weer veel te weinig muziek geluisterd. Hoe dan!? Volgend jaar ga ik het écht anders doen! 2025 was voor mij een jaar met de nodige goede platen, zonder echte uitschieters. Traditiegetrouw staat er weer heerlijke klassieke symfo in mijn lijst, de afsluiting van het Italiaanse project van Vincenzo Ricco over het oude Rome spande hierbij de kroon. Over Italianen gesproken, Wilson Project heeft me aangenaam verrast. Ik raakte nu toch echt in de ban van de klanken van Solstice. Twee gitaargrootheden deden van zich spreken door bijzonder werk uit te brengen. Het nieuwe album van IQ was een domper, gewoon doodsaai.

Mario van Os

Meestal is het erg moeilijk om het album van het jaar te kiezen. Emoties en beleving veranderen gedurende het jaar en keuzes worden beïnvloed door stemming en gebeurtenissen. Dit jaar is er echter geen twijfel: Parasomnia is hét album van het jaar. Het beste wat Dream Theater ooit heeft gemaakt en wellicht het album van deze eeuw! Een album dat indruk maakt en momenteel bijna alle mogelijke awards binnenhaalt. Daarnaast heeft Dream Theater dit jaar het in 2024 opgenomen live album “Quarantième” uitgebracht (met jammer genoeg slechts één nieuw nummer). Verder was het album “Aspiral” van Epica een album waar ik naar uitkeek. Een album dat zeker niet teleurstelde. Lunatic Soul, Antimatter, Bjorn Riis, Arjen Lucassen en Amplifier blijven – ook dit jaar weer – goede albums afleveren. Steven Wilson is, na een aantal teleurstellende albums, weer terug in mijn jaarlijst. Met “The Overview” maakt hij gelukkig weer indruk. Gazpacho en Mark Bogert verraste mij met uitstekende albums. Natuurlijk veel meer mooie albums en ook deze keer zullen er weer opduiken die over het hoofd zijn gezien. Zo heb ik bijvoorbeeld het album van Psychonaut te laat kunnen luisteren.

Roger Pruppers

Een jaar dat muzikaal traag op gang kwam, maar na de zomer een tussensprintje trok en uiteindelijk met een ruime voldoende eindigde. Een mix van vertrouwde kwaliteit (Coheed and Cambria, Everon, toch weer eens Dream Theater) en nieuwe ontdekkingen (Barrens, Royal Sorrow, Jakob Roberge en vooral IHLO), waarbij vooral die tweede categorie indruk maakte. Ik kan nog steeds intens gelukkig worden wanneer een (voor mij) onbekende band weet te verrassen, zeker nu dat steeds zeldzamer wordt. Maar 2025 was vooral het jaar dat ik me eindelijk weer vol overgave kon onderdompelen in de podiumcultuur en geweldige shows van onder andere Blood Incantation, Katatonia en TEMIC heb gezien. Advies voor 2026: schaf een paar professionele oordoppen aan en bezoek de poppodia. De bands hebben het nodig. En u misschien ook wel.

Hans Ravensbergen

Niet eerder had ik zo’n moeite met de keuze van mijn album van het jaar. Dat geeft enerzijds aan dat de keuze ook in 2025 reuze was. Maar anderzijds dat er voor mij geen échte uitschieters waren. Lees deze deze lijst daarom voor mijn part als vijf nummers 1 (de nummers een tot en met vijf in mijn lijst) en vijf goede tweeden (de nummers zes tot en met tien). Uiteraard en zoals altijd is deze geordende opsomming een momentopname en voor dit artikel ‘in beton gegoten’. Neem van mij aan dat deze komende tijd vaak zal veranderen.

Jacco Stijkel

Wilson Project is voor mij de grote verrassing van 2025. Hun album Atto Primo heb ik vaak gedraaid (en nog) en met een groot genoegen zag ik deze Italianen optreden tijdens Northern Prog. Het was verder vooral lastig om een top 10 te maken omdat veel albums elkaar niet veel ontlopen. De cd’s van Everon, Ambient Den en Leap Day (om maar wat te noemen) hadden ook in de top 10 kunnen staan bijvoorbeeld. Ik heb in 2025 genoeg goede prog gehoord, maar mis wel een beetje albums die echt boven het maaiveld uitsteken.

Ruard Veltmaat

2025 was een moeizaam muzikaal jaar wat mij betreft. Tot aan de helft had ik slechts een á twee albums die indruk maakten. En een daarvan is gelijk ook mijn nummer 1 geworden, Our Road To Dust van Edensong. Later kwam er nog een aantal bij die het jaar nog goed lieten aflopen, zoals Kauan en Amorphis met een lekkere catchy plaat. Nummer tien is een bijzondere plaat, waar ik na meerdere luisterbeurten pas bewondering voor kreeg, Final Coil met The World We Inherited.

50 jaar Poppodium Boerderij – een terugblik

In 2025 bestaat Poppodium Boerderij vijftig jaar en dat is dit jaar groots gevierd. Al een halve eeuw lang is Poppodium Boerderij het kloppende hart van de livemuziek in Zoetermeer en ver daarbuiten. Van een gekraakte boerderij waar destijds op vrijdagavond een bandje speelde, ontwikkelde het theater zich tot een professioneel poppodium met een capaciteit van 750 bezoekers en zo’n 120 concerten per jaar. De Boerderij staat voor passie, muziek en onvergetelijke herinneringen.

Foto: website poppodium Boerderij

Dat ging niet zonder slag of stoot: er werd strijd gevoerd met de gemeente en omwonenden, er waren afwijkende ideeën over de invulling van een jongerencentrum. Maar er waren ook knokpartijen, overlast, drugs- en overmatig drankgebruik, resulterend in een slecht imago. De verhuizing naar een modern nieuwbouwpand buiten het stadcentrum in 1998 leek de oplossing. De Boerderij overleefde diverse directies en besturen en een bijna-faillissement.

Ondertussen nam de populariteit enorm toe, zowel voor publiek als bands. Uiteindelijk was het poppodium zodanig succesvol dat het opnieuw uit haar jasje groeide. De gemeente Zoetermeer keurde zeer recent (september 2025) unaniem de plannen voor een nieuw gebouw goed. Op een locatie slechts een steenworp verwijderd van de huidige plek, en niet te ver van de oorspronkelijke locatie uit 1975: de cirkel is rond.

Progressieve rock

Vele grote namen hebben regelmatig het podium betreden, net als een aantal toppers uit de progressieve rockscene: Steven Wilson, Marillion, Steve Hackett, Asia. IQ houdt hier al vele jaren zijn traditionele Xmas Bash en ook Manfred Mann, Ray Wilson, Pendragon, Arena en Mystery keren vrijwel elk jaar terug naar hun geliefde Boerderij. En niet alleen voor de hoge mate aan professionaliteit van de medewerkers op bijvoorbeeld technisch gebied, maar ook voor de verse smaakvolle gerechten uit de keuken!

Poppodium Boerderij is in het verleden vele malen hoog genoteerd geweest als het gaat om ‘Best Prog Venue’ in het toonaangevende Britse muziekmagazine PROG. Ook voor Progwereld is de Boerderij een bijzonder gewaardeerd theater. Wij doen regelmatig verslag van optredens van artiesten en bands binnen ons geliefde genre.

125 Vrijwilligers

Poppodium Boerderij zou niet zijn waar het nu staat zonder de toewijding van een grote groep vrijwilligers. Al vijftig jaar lang zetten zij zich onvermoeibaar in om van elke show een succes te maken, van het begeleiden van artiesten tot het ontvangen van bezoekers. Hun enthousiasme en betrokkenheid worden geroemd en vormen het fundament van de Boerderijfamilie. 

Documentaire

Een documentaire, volledig gewijd aan de Boerderij, vormde het hoogtepunt van het jubileumjaar. Die vertelt het verhaal van een halve eeuw Boerderij. Op 23 mei jongstleden ging de documentaire in première en op 24 mei, de daadwerkelijke verjaardag, was de film toegankelijk voor publiek.

In deze mini-special kijken wij op onze eigen manier terug op 50 jaar De Boerderij. Met een aantal teamleden halen we mooie herinneringen op.

Alex Driessen

Wat was je eerste concert in De Boerderij?

Wishbone Ash, november 2000, daarna een kleine 200 shows.

Welke drie optredens sprongen er voor jou uit, en waarom?

Asia, 2009. Ik had ze gemist in 1982, originele line-up met alle sterren inclusief Howe en Wetton.

Peter Frampton, 2011. Een absoluut icoon, groter dan groot in de jaren zeventig, en sympathieke kerel bovendien.

UK, 2012. Dat was de tweede keer na 1979, het duo Wetton/Jobson, magische muziek. 

Flower Kings/Neal Morse band, 2013. Een dubbelconcert met Transatlantic als toegift, mijn toenmalige vriendin ontmoet. 

Maar ook Steve Hackett, Flower Kings, IQ, te veel om op te noemen. En tweemaal ProgDreams mogen presenteren op het podium, al bijna 10 jaar als vrijwilliger werkzaam voor vertalingen.

Wat is je wens voor de toekomst van De Boerderij?

Dat de programmering overeind blijft met veel ruimte voor prog. En dat de gemoedelijke huiskamersfeer niet inboet na het vertrek naar de nieuwbouw in de toekomst.

Maarten Goossensen

Wat was je eerste optreden in De Boerderij, en wat herinner je je er nog van?

Dat was IQ op vrijdagavond 17 november 2000. Ik ben opgegroeid in Zoetermeer en kende De Boerderij wel, maar was er nog nooit geweest. Het was in de tijd dat we achter de schermen al hard aan de lancering van Progwereld werkten. Ik was onder de indruk van de zaal, maar zeker ook van IQ. Met name Mike Holmes speelde die avond de sterren van de hemel.

Welke drie optredens in De Boerderij sprongen er voor jou uit en waarom?

3. John Wetton, vrijdagavond 19 januari 2001. Vooral nu ik terugkijk, vond ik dit optreden bijzonder. Ik ben dankbaar dat ik deze legende aan het werk heb gezien. Het was ook zo’n beetje het enige concert dat ik samen met mijn vrouw bezocht. Het bleef die avond gezellig… Precies negen maanden later werd onze dochter geboren. We hebben er nog even aan gedacht om haar “Emma” te noemen, naar het gelijknamige nummer van Wetton, maar hebben daar toch vanaf gezien 😉.

2. Iona, zaterdagavond 22 november 2014. Deze avond was ronduit magisch. De band was in topvorm en Joanne Hogg zong fenomenaal. De sfeer, zowel op het podium als tussen de band en publiek, was echt bijzonder. Achteraf was dit het laatste concert van deze bijzondere formatie in Nederland. Ik had het voor geen goud willen missen.

1. Star One, zaterdagavond 28 september 2002. De Boerderij was een aantal dagen gesloten omdat er voor dit optreden flink opgebouwd moest worden. De zaal was helemaal omgetoverd tot een soort space ship. Je voelde de verwachting en spanning in het publiek. Die avond was ongekend! Floor en Irene Jansen verzorgden de achtergrondzang en Russel Allen was in bloedvorm. Maar ster van de avond was Damian Wilson, die geweldig goed bij stem was en werkelijk overal op klom wat hem maar kon dragen. 

Wat is je wens voor de toekomst van De Boerderij, of wat wens je de medewerkers toe?

Allereerst wil ik de mensen van De Boerderij bedanken voor ontelbaar veel uren concertplezier. Ik wens ze een passend nieuw gebouw toe waarin de warme sfeer behouden blijft, en ik wens ons progliefhebbers toe dat ze ons genre trouw blijven.

Math Lemmen

Wat was je eerste optreden in De Boerderij, en wat herinner je je er nog van?

Neal Morse, 26 mei 2007, IO Pages festival. Vóór het optreden van Morse met zijn band liep de Boerderij helemaal vol. Morse was ontzettend gedreven en leverde met zijn (Nederlandse) band een fantastisch concert af. Tovenaar op de gitaar Paul Bielatowicz stal de show. Hij had de niet te benijden taak om het sublieme gitaarwerk van Paul Gilbert op Sola Scriptura te vertolken.

Welke drie optredens in De Boerderij sprongen er voor jou uit en waarom? 

U.K., 26 december 2012. U.K. is mijn all time favorite band, en het was een jongensdroom om deze band ooit nog een keer live te mogen zien, al ontbraken Bruford en Holdsworth. We hadden een pas om tijdens de soundcheck aanwezig te mogen zijn, wat zeer interessant was. Het bleek dat er nog wat puntjes op de i moesten worden gezet bij een aantal overgangen. Ook nog even een babbeltje met Jobson en Wettton gemaakt. In 2015 kwamen ze nog een keer terug met Donati op drums in plaats van Husband, wat in mijn oren een verbetering was. Van dit optreden staat wel een recensie op de site.

Karmakanic, 27 april 2012. Dit was de uitgebreide sterbezetting met Göran Edman, Nils Erikson, Morgan Ågren, Krister Jonsson en Lalle Larsson. Deze avond klopte alles, vooral ook het geluid, waardoor we een fantastische uitvoering van Reingolds mooiste nummers kregen voorgeschoteld. 

Moon Safari, 22 november 2025. Na een ietwat rommelige opening genoten van de fenomenale meerstemmige zang van deze Zweedse band. Ook het instrumentale aspect hadden ze uitstekend voor elkaar. Vooral de nummers van hun laatste album “Himlabacken Vol. 2” klonken fantastisch. 

Wat is je wens voor de toekomst van De Boerderij, of wat wens je de medewerkers toe?
Alle succes met de uitbreiding en dat ze in deze lastige tijden overeind kunnen blijven.

Hans Ravensbergen

Wat was je eerste optreden in De Boerderij, en wat herinner je je er nog van? 

Mijn eerste optreden, als toeschouwer dan, kan ik me niet meer herinneren. Dat is te lang geleden. Wat ik me wel kan herinneren zijn de diverse festivals en meerdaagse evenementen. Die waren over het algemeen uitstekend verzorgd en kenden een sterk affiche. 

Welke drie optredens in De Boerderij sprongen er voor jou uit en waarom? 

Natuurlijk zijn het veel meer dan drie optredens die eruit sprongen. De drie die me het eerst voor de geest komen zijn:

Een optreden van Neal Morse, ik meen tijdens het iO-Pages festival in mei 2007. Neal Morse trad toen op met zijn Nederlandse begeleidingsgroep. Ik stond vooraan en zag Neal meer onder dan achter zijn keyboard zitten, liggen, staan…

Tijdens datzelfde festival trad Mangala Vallis op, een Italiaanse band waarvan we al lang niets meer vernomen hebben. De zanger was Bernardo Lanzetti (tevens PFM) met zijn uit duizenden herkenbare stem. Ik vond dit een zeer goed optreden omdat alles klopte. Later bleek dat het optreden met zeer beperkte middelen (één camera) was opgenomen en terecht kwam op de dvd “Intergalactic Live Video Archives”. Ook deze dvd vind ik op zijn zachtst gezegd indrukwekkend. 

Jadis & Shadowland op 20 februari 2010. Ik zag daar Jadis voor het eerst live. Maar net zo (of nog…) interessant(er) vond ik het voorprogramma Shadowland. Deze hobbyband van Clive Nolan had die periode een (te) korte revival met een verzamelalbum en een livealbum/-dvd. Ook werd toen de boxset “Cautionary Tales” uitgebracht. 

 Wat is je wens voor de toekomst van De Boerderij of wat wens je de medewerkers toe? 

Ondanks dat ik minder vaak een concert bezoek, blijft Poppodium Boerderij voor mij het beste podium, waar ik nog graag hoop te komen. Ik wens het Poppodium en iedereen die daar al dan niet belangeloos werkt het allerbeste. Op naar de nieuwbouw! 

Het verhaal achter de platenhoes met Robert Jan Stips

Zondag 14 december 2025, Podiumcafé, Poppodium Boerderij, Zoetermeer

Popprofessor Gerrit-Jan Vrielink is bekend om zijn gigantische verzameling platen en zijn encyclopedische kennis van muziek en met name platenhoezen. In de coronaperiode mondde zijn hobby uit in ruim 100 columns en uiteindelijk in een aantal heuse optredens. Hij heeft de smaak inmiddels te pakken: op zondagmiddag 14 december trad hij wederom op in het Podiumcafé van de Boerderij in Zoertermeer waar hij al jaren als vrijwillige stagemanager fungeert. En ditmaal met een bijzondere co-host: niemand minder dan Robert Jan Stips staat hem bij op een reis langs de bands uit zijn lange loopbaan als musicus. Een bomvol Podiumcafé in Poppodium Boerderij in Zoetermeer is getuige van een tweegesprek tussen GJ en RJ, ondersteund door audio en visuele ondersteuning op het kleine podium in de bar. Er hangt een goede, enigszins uitgelaten sfeer, het publiek is gemengd maar de eerlijkheid gebiedt dat de gemiddelde leeftijd toch wel boven de zestig ligt.

In hoog tempo worden onder meer de samenwerkingen met een nog jonge en onbekende Anton Corbijn, de Engelse saxofoonlegende Elton Dean en diens Amerikaanse tegenvoeter Charlie Mariano onder de loep genomen. Maar ook plaatopnames in de beroemde Manor studio in Engeland (Mike Oldfield) en referenties aan Camel, Soft Machine en de Canterbury scene komen voorbij. Evenals de kreet ‘Mondriaan pop’ (Nits), de Haagse connectie, de eerste ervaring met een Mini Moog bij de Earring, hoezen bestellen bij Hipgnosis en Radar Love van een ‘voller’ geluid voorzien. Als muzikale omlijsting gelden de Beethoven versie van Nescio en de ‘Chopin meets Blues’ vingeroefening door Stips.

De muzikale intermezzi vormen naar mijn mening sowieso het hoogtepunt van de middag, door Stips uiterst smaakvol uitgevoerd. Dat begint al bij aanvang als hij een potpourri van de keuze voor zijn eerste elpee in 1966 met zijn pianospel omlijst. Voor de geïnteresseerde: de keuze tussen Beach Boys, George Gershwin en Lovin’ Spoonful viel in het voordeel van die laatste uit. Maar ook de geheel op piano gespeelde versie van She Was Naked en het duet samen met zangeres Jane Goulding in een Sweet d’Buster nummer mochten er zeker zijn.

Na de pauze komt Stips’ lidmaatschap bij het eveneens Haagse Golden Earring ruimschoots aan bod. Maar ook zijn solowerk, de samenwerking met The Nits, zijn productiewerk voor onder andere Gruppo Sportivo en de wedergeboorte van Supersister komen ter sprake. Stips verhaalt honderduit en met veel humor en kwinkslagen over zijn inmiddels zes decennia omvattende muzikale loopbaan. Vrielink probeert nog wat orde te scheppen door regelmatig terug te grijpen op het belang van de hoesontwerpen, Stips lijkt maar nauwelijks geïnteresseerd. Beide heren zijn aan elkaar gewaagd, er is zeker geen sprake van de fan en zijn idool.

Al met al een geslaagde combi van interview, informatie, anekdotes, muziekfragmenten, onthullingen en vooral livemuziek. Het ligt een beetje in het verlengde van de tegenwoordig zo populaire podcast maar dan in een theaterversie en smaakt naar meer. Wordt ongetwijfeld vervolgd.

Wereldse Jaar 2024

Mijn eerste volledige kalenderjaar als hoofdredacteur was er een met uitdagingen. Gelukkig maar, het betekende nooit een saaie dag. Het aanbod van prog- en aanverwante albums verliep dit jaar, net als het klimaat: grillig en wisselvallig. Werd ons (digitale) bureel de eerste helft van het jaar overspoeld met albums, het tweede halfjaar leed aan een aanzienlijke droogte. Als het goed is, merkten onze lezers daar niets van, gelet op het gemiddeld aantal albumrecensies van zeven per week.

Ons team werd versterkt met Jurriaan Hage, een ervaren recensent die de nodige kennis van het wereldje meebracht. Verder bleek de in 2024 geïntroduceerde playlist op Spotify een groot succes. Daar gaan wij mee door, zie ook verderop in dit artikel. Een ander succes, al zeggen wij het zelf, is dat wij in het laatste kwartaal van 2024 de nieuwspagina nieuw leven hebben ingeblazen.

Ons bereikte het zeer droevige bericht van het overlijden van onze oud-medewerker Joost Boleij. Joost was jarenlang een loyaal en uitstekend recensent.

Het progjaar 2024

Zoals ieder jaar zijn de meningen binnen ons team verdeeld. De een vond 2024 een geweldig progjaar, de ander vond het jaar maar matig. Het viel mij persoonlijk vooral op dat  oudgedienden van zich lieten horen. David Gilmour, Peter Gabriel, Steve Hackett en Jon Anderson brachten albums uit. Het kwartet is goed voor ruim 300 levensjaren.

Het progjaar 2024 vatten we traditiegetrouw samen aan de hand van onderstaande jaarlijsten van onze teamleden. Ieder teamlid heeft in één alinea zijn nummer 1, zijn hele lijst of dit progjaar samengevat. 

Progwereld in 2024

Ook dit jaar bestond onze core business uit albumrecensies. Je vindt een doorsnede van de ruim 350 albums die wij recenseerden in de jaarlijsten van de teamleden. Naast albums lieten wij ons leeslampje schijnen op boeken over Steve Hackett, Mike Oldfield, Verborgen Parels en Progrock uit Noorwegen.

Stond concertbezoek in 2023 op een lager pitje, in 2024 trokken onze teamleden er vaak op uit en zelfs de landsgrenzen over. Alex Driessen stak zijn liefde voor Yes niet onder stoelen of banken en bezocht deze groep naast Arnhem ook in Antwerpen en Londen. We waren aanwezig bij een van de optredens van David Gilmour in The Royal Albert Hall in Londen. Fred Nieuwesteeg was aanwezig bij het laatste Night of the Prog Festival op de Loreley in Duitsland. Binnen ons land bezochten we onder meer optredens van Fish, Jadis, Big Big Train en Threshold. Online volgde Mario van Os vanuit Hongarije het optreden van Epica. Verder bezochten we het curieuze en particuliere museum RockArt in Hoek van Holland. Progwereld gaat nog steeds niets te ver.

Ondanks de mindere populariteit onder onze lezers, blijkt uit de statistieken, bleven we columns schrijven. Al was het alleen al voor ons eigen plezier. Dit keer onder andere over Spotify, het getal 50, Buisklokken en Influencers. We noteren twee specials. Onder regie van Jos Driessen publiceerden wij Focus Op Focus en geïnspireerd door de column 50 schreef Alex Driessen (een jaartje later) over “Tubular Bells” van Mike Oldfield.

In 2024 interviewden wij een scala aan artiesten. Ik doe een greep: Caligula’s Horse, Magoria, Gula, Nick D’Virgilio (Big Big Train), Ritual, RanestRane, de nieuwe Noorse groep Meer en niemand minder dan Jon Anderson legden wij vragen voor, of spraken we live dan wel online.

Het Wereldse Jaar op Spotify

Net als in 2023 hebben onze recensenten hun twee favoriete tracks van afgelopen jaar geselecteerd. We hebben daarvan de playlist “Het Wereldse Jaar 2024” gemaakt, nu beschikbaar op Spotify. Het is een playlist met (volgens ons) het beste wat 2024 aan progressieve muziek te bieden had. Like de lijst en hij wordt automatisch aan je Spotify-bibliotheek toegevoegd. Veel luisterplezier gewenst!

Het nieuwe jaar

Met in het Progvizier de verwachte albums en concerten in 2025, belooft ook dat een uitdagend jaar te worden. Zoals jullie van ons gewend zijn volgen we de ontwikkelingen in de progwereld op de voet en zullen daar verslag van doen. Mis je iets? Wij staan open voor jullie tips en suggesties.

Namens het hele team wensen we je een mooi en progressief 2025!

Hans Ravensbergen,
Hoofdredacteur

De Progwereld redactie

We hebben alle lijstjes van de redactieleden naast elkaar gelegd. De eerste van elke lijst kreeg 10 punten, de tweede 9 en zo verder. Dat leverde het volgende redactielijstje op.

De individuele lijstjes zien er zo uit:

Marcel Debets

Tot aan de recensie van het album van Circe Link & Christian Nesmith door Erik had ik nog geen flauw idee wat mijn nummer 1 zou worden. Ook nummer 2 tot en met 10 niet trouwens. Arcana is een van de beste albums die in jaren verschenen is. Totaal geen vernieuwende prog, maar ergens toch verfrissend. Opeth is een no-brainer, maar verscheen natuurlijk ook pas laat dit jaar. Vola op 3 blijft bovengemiddeld goed, maar het geluid begint wat sleets aan te doen. De rest is min of meer willekeurig, er was niet heel veel dat me dit jaar bijzonder boeide. Op naar 2025!

​​

Alex Driessen

2024 was geen echt slecht progjaar wat mij betreft. Het eerste deel van het jaar werd gedomineerd door de ‘jonkies’ Barock Project en HFMC maar uiteindelijk wisten de ‘oldies’ zich weer te profileren als ‘goodies’. Ze lopen tegen de tachtig maar bewijzen nog steeds aan de top te staan als ze echt hun best doen. Daar tussenin Big Big Train met een sterk album na een moeilijke periode voor de band.

Jos Driessen

In de breedte een prima prog jaar, met zelfs twee Nederlandse producties in mijn top 3! Waarvan Mangrove hun beste album tot nu toe heeft gemaakt en De Mannen Broeders voor mij met een heel bijzonder album kwam al zal dit voor menig lezer een te grote stap vergen om uit zijn prog comfort zone te stappen. Steve Hackett blijft onbetwist een grootheid die na decennia nog steeds prachtige progressieve muziek maakt met als beloning de nummer 1 positie.

Maarten Goossensen

Ik heb nog nooit zo weinig muziek geluisterd (en dus ook ontdekt) als in 2024. Dit is het jaar waarin ik vanuit het niets met een hartziekte werd geconfronteerd en zelfs een week op het randje op de intensite care lag. Na lang ploeteren met mijn energie en na een hartoperatie ben ik nu gelukkig weer helemaal gezond. In deze tijd greep ik meer terug naar oude bekenden. Weinig nieuwe platen grepen mij echt bij de strot. Wel raakte ik direct verslingerd aan de doorleefde muziek van David Gilmour en werd ik wederom blij verrast door een hecht MEER en het sterke drietal van My Arrival. Geen idee of 2024 een goed muziekjaar was, maar ik kijk reikhalzend uit naar het nieuwe jaar.

Erik Groeneweg

Tsja. In mijn lijst staan vrij veel platen die ik dit jaar zelf gerecenseerd heb, want daar heb ik een band mee opgebouwd. Vandaar ook het verbluffende album van Circe Link op de bovenste plaats. De grootste verrassing van het jaar vond ik True, waarop Jon Anderson Yes evenaart met verbijsterend gemak. Maar luister toch ook eens naar Rubber Tea, als je dat nog niet gedaan hebt. Beeldschone plaat! Ale met al een goed jaar voor prog. Meest overschatte album: Gilmour’s Luck And Strange. Snurk!

Jurriaan Hage

Veel goede platen dit jaar van veel van mijn favoriete bands. De top 5 was geen enkel probleem om samen te stellen, met als enige verrassing de experimentele maar ook heel melodieuze hiphop/rock/metal/funk/soul van JPEGMafia. Uiteindelijk wint Caligula’s Horse de strijd bovenin door de grotere emotionele impact (opvallend genoeg was het stevige Golem mijn meest gespeelde nummer afgelopen jaar volgens Spotify), en komt Opeth op nummer twee door de hoge consistentie. Melodies Of Atonement bevat eigenlijk alleen maar goede nummers, maar toch… de emotionele impact van een Pitfalls heeft het niet. De nummers 6 tot en met 10 kunnen in elke volgorde staan. Goede platen, maar alle een stuk minder gewaardeerd dan de bovenste 5.

Math Lemmen

2024 was een mooi jaar voor progmuziek. Een jaar waarin de mastodonten van de dino acts, zoals ze eind zeventiger jaren van de vorige eeuw werden genoemd, het erg goed deden. Vandaar dat Anderson, Hackett en Gilmour ook in mijn lijstje staan. Ook de sterke comeback van Ritual was opmerkelijk, evenals de defintieve doorbraak van MEER. The Samurai Of Prog weten inmiddels elk jaar wel te scoren maar Time Voyager van het Italiaanse Barock Project overtrof alles dit jaar.

Fred Nieuwesteeg

Het was geen slecht progjaar, ook geen heel bijzonder. De nieuwe Gilmour vind ik vooral heel sfeervol. Andere veteraan Jon Anderson verraste me aangenaam. Met een paar andere erg goede platen werd het toch nog erg dringen in mijn top vijf. Totdat eigenlijk na de sluitingsdatum Broers + Klazinga nog langskwam met klassieke symfonische rock, met weelderig toetsenspel en buitengewoon smeuïg gitaarwerk, en ik was verkocht…

Mario van Os

Was 2023 – in mijn ogen – een minder jaar, 2024 is toch weer een goed prog jaar geworden. De ‘echte’ grote namen ontbraken nog steeds met nieuw werk, maar de live albums van o.a. Marillion, Ayreon en RPWL maakten dit meer dan goed. Ook mijn nummer 1 is een voortzetting van het voortreffelijke album “Weather Systems”. Nu maar hopen dat de gebroeders Cavanagh samen Anathema weer nieuw leven in blazen. Voor mij is de symfonische metal weer helemaal hot, een prachtig album van Nightwish, een soloalbum van Simone Simons en een mooi nummer van Xandria. Ook het live optreden van Epica scoort bij mij hoge ogen. Met nieuwe albums van Marillion, Dream Theater en Epica in het vooruitzicht, wordt 2025 wellicht een nog beter muzikaal jaar.

Roger Pruppers

In een jaar met veel degelijke, maar niet uitzonderlijke melodieuze progmetalalbums (Vanden Plas, Paralydium, Myrath, Rendezvous Point, Sunburst) werd ik het meest verrast aan de uiteinden van het ‘beukspectrum’. Aan de ene kant lichter werk van Kalandra, Kristoffer Gildenlow en Mile Marker Zero; aan de overzijde de furieuze progressieve death metal van Blood Incantation en Iotunn. Uiteindelijk vond Mile Marker Zero’s muzikale mix van Porcupine Tree met 80s/90s nineties rock (en een mooi nostalgisch concept) het vaakst zijn weg naar mijn CD-speler. Niet de meest progressieve, originele of uitdagende plaat van het jaar, wel de fijnste!

Hans Ravensbergen

2024 was voor mij een modaal jaar zonder écht(e) hoogtepunt(en). Het viel mij op dat vooral oudgedienden van zich lieten horen. David Gilmour, Peter Gabriel, Steve Hackett en Jon Anderson brachten albums uit. O ja, ik vergeet bijna Neal Morse. Er waren nieuwe groepen, waarvan Parallels uit Zweden en het Duitse Vlyes er voor mij uitsprongen. Beiden met een line-up op leeftijd. Maar ook een oude nieuwe in de persoon van Merit Hemmingson (80 plus) viel mij op. En wat te denken van een andere tachtiger, veteraan Hans Lundin met Kaipa. Ik was aangenaam verrast met het derde album van Philhelmon, ook niet meer de jongste. Na vijftien jaar klopte ook de inmiddels 65-plusser Tomas Bodin aan de progdeur. Het zijn mijn lichtpuntjes, niet meer dan dat. Ik zie uit naar 2025.

Jacco Stijkel

Voor mij was 2024 vooral kwantitatief een goed progjaar. Meer dan genoeg prima albums, maar na mijn top 3 (oké top 4) vind ik dat de albums wat inwisselbaar worden. Bijvoorbeeld Dilemma, The Pineapple Thief en Returned to the Earth vallen buiten de top 10 maar hadden daar ook wel in kunnen staan. De platen van Barock Project en Big Big Train ben ik sinds de release blijven draaien. The Revolultionary Army of the Infant Jesus vind ik zo’n bijzondere band, vandaar de top 3 notering. Believe brengt net dat beetje extra’s waardoor ik blijf luisteren. Op naar 2025!

Ruard Veltmaat

2024 was voor mijn muziekbeleving een jaar waarin diversiteit zegevierde. Hoewel mijn smaak de laatste jaren veranderd is naar de hardere metal-soorten, blinkt mijn jaarlijst desondanks uit in grote stijlverschillen. In de breedte daarvan vind ik 2024 ook een goed jaar, eigenlijk had ik aan een top 20 niet genoeg. Mijn nr. 1 staat op eenzame hoogte, ik ben totaal verplettert door deze plaat. Snoeihard, melodieus en met een geweldige zanger. De overige platen staan in willekeurige volgorde. Persoonlijk vind ik het mooi te zien dat er weer een aantal albums van Nederlandse bodem in staan. Goede albums van prog naar metal en elektronisch, en ik zal ze nog veel draaien in de toekomst.

Focus op Focus – deel 2

Deel 2 van de special Focus op Focus start vanaf de kortstondige reünie in 1983, toen Jan Akkerman en Thijs van Leer probeerden de chemie te hervinden. Uiteindelijk leidde het  toch weer tot een relatie die explosief ontbrandde. Nadien was het alleen nog Van Leer zelf die onder de naam Focus nieuwe muziek opnam, met Nederlandse topmuzikanten. De beperking tot het simpelweg nummeren van de albumtitels laat de refocus echter al wel zien. De aandacht voor Focus wereldwijd is evenwel nooit verloren gegaan, mede met dank aan het nodige ‘Hocus Pocus’ in een voetbalspotje.
Met deze special  complementeert Progwereld alle recensies van de studioalbums van Focus tot aan de recente uitgave van “Focus 12”. Al die albums, de muziek waarmee deze bijzondere Nederlandse band de wereld versteld liet staan met zijn eigenzinnige prog achter de dijken.

Het eerste deel van de special vind je hier.

Deel 2                                           

• De Reünie (1983 -1999)
• De reformatie (2001-2009)
• Focus op het hier en nu

Deel 2

De Reünie – 1983 -1999 – Return to focus

Zeven jaar na hun gebrouilleerde relatie werd er vanuit het management voorzichtig contact gezocht om Jan Akkerman en Thijs van Leer weer samen te laten werken. In 1983 stemde Akkerman in met het idee en Van Leer accepteerde de uitnodiging. Na over en weer wat mee te spelen, tekenden ze een platencontract om als duo een album onder de naam “Focus” op te nemen. Na vele maanden van opnamen in de studio werd onder druk van de platenmaatschappij producer Ruud Jacobs ingeschakeld om de plaat tijdig af te ronden om zo verdere productiekosten te besparen. Uiteindelijk werden met een aantal extra muzikanten in 1984 ongeveer dertig nummers voltooid.

Of de producer hieruit daadwerkelijk de sterkste nummers heeft gekozen voor een snellere voltooiing, weten we (nog) niet. Er ligt nog zeker twee uur aan onuitgebracht materiaal op de plank. Wat we wel weten is dat keuzestress en beslissingen over de geselecteerde nummers over en weer tot spanningen leidden.

Het album “Focus” werd uiteindelijk uitgebracht in maart 1985 en bereikte nummer 33 in Nederland. Het werd een nieuwerwets Focus-album met smooth jazz. Na enkele promotievideo’s en een lokale tour van vier concerten was de samenwerking weer voorbij. Deze bracht niet het succes waar men op hoopte. Geen hitsingle, geen extra geld voor promotie vanuit de platenmaatschappij, dus: project ter ziele en de kloof tussen Akkerman en Van Leer was groter dan ooit.

Na de reünie van Focus op 20 april 1990 voor Veronica Goud van Oud stonden Akkerman en Van Leer op 10 juli 1993 voor het laatst samen op het podium. Dat was tijdens het North Sea Jazz Festival in Den Haag, als eerbetoon aan de overleden concertpromotor Paul Acket. Hij had met name in de begindagen van Focus veel voor de groep betekend. Van Leer speelde mee als ‘special guest’ tijdens een optreden van de Jan Akkerman Band. Het zou acht jaar duren voordat Van Leer Focus, onder zijn leiding, met nieuwe muziek en nieuwe bandleden, een nieuw leven inblies.

De reformatie – 2001-2009 – Re-Focus

Muzieksessies in 2001 met zijn stiefzoon leidden tot het besluit van Van Leer om, gewoon voor de lol en vooral niet te serieus, weer live te gaan optreden met een Focus-tributeband, genaamd Hocus Pocus. Na enkele goed ontvangen optredens in het land ging deze groep opnieuw de naam Focus gebruiken. Met een nieuwe manager en boekingsagent kwamen er verschillende aanbiedingen om wereldwijd op te treden en een nieuw album op te nemen. “Focus 8” werd opgenomen tussen februari en juli 2002, eind 2002 uitgebracht en ondersteund met een wereldtournee.

“Focus 8” bleek een herhaling van zetten te zijn. Het nummer Rock & Rio had net zo goed Hocus Pocus 2 kunnen heten en het duo-nummer Brother en Blizu Tebe had ook Tommy 2 en 3 genoemd kunnen worden, maar het klinkt wel heerlijk. De focus ligt meer op de melodieuze muziekstijl van de jaren 70, maar dan met een modern geluid. Van Leer kon het niet laten om met het bonusnummer Flower Shower weer alle absurdistische remmen los te gooien om er een hotsknotsbegonia-stuk van te maken met als slotregel: “Lang zal tie leven!” Ja, er zat weer leven in Focus, zodat in september 2006 “Focus 9/New Skin” werd uitgebracht; opnieuw muziek van de oude Focus, in een nieuw jasje. En de humor zit niet alleen verstopt in grappig bedoelde titelnummers zoals, Hurkey Turky, Aya-Yuppie-Hippie-Yee, European Rap(sody). Verwijzingen naar oude successen zoals in Sylvia’s Stepson – Ubutuba ontbreken evenmin.

Focus op het hier en nu – jaartallen – Focus Now

In mei 2010 nam Nike Hocus Pocus op als het muzikaal hoofdthema in haar FIFA Wereldbeker-commercial van dat jaar. De advertentie werd wereldwijd op televisie uitgezonden, wat hernieuwde belangstelling voor de band wekte en ertoe leidde dat Hocus Pocus op nummer 57 in de UK Singles Chart terechtkwam. In 2011 samplede de Amerikaanse rapper J. Cole Hocus Pocus voor de game MLB 11: The Show. Zelfs een super progband als Transatlantic nam zowel Hocus Pocus als Sylvia op als bonustracks op hun albums of speelde het live. De muziek van Focus leeft voort in vele vormen.

Met albumhoezen aan de hand van Roger ‘Ýes’ Dean bracht de band in november 2012 zijn elfde studioalbum, “Focus X”, uit, dat muzikaal leunde op de oude Focus en wat jazz. Dat sloeg in 2016 compleet door in het volgende album, “Focus 8.5/Beyond the Horizon”. Dat leek onlogisch genummerd, maar toch klopt het. Tijdens pauzes in hun Zuid-Amerikaanse tournee in 2005 werd met Braziliaanse muzikanten het nodige gejamd. Deze opnames met free latin jazzmuziek zagen pas jaren later, onder de naam Focus, het licht. Dit had beter ergens in een donker obscuur Zuid Amerikaans café kunnen blijven liggen, want hoe goed ook gemusiceerd, het heeft weinig in zich waar Focus om bekend is en voor staat.

Optredens liepen door, gitaristen en bassisten kwamen en vertrokken, waarna in 2018 het studioalbum “Focus 11” uitkwam. Het was er opnieuw eentje uit de categorie oude wijn in nieuwe zakken. Het smaakt herkenbaar maar laat geen indruk achter om het opnieuw te nuttigen. Oude etiketten blijken toch nostalgisch te zijn zodat Focus ons in 2024 verraste met een nieuw album “Focus 12” en opnieuw weer een wereldtournee

Terugkijkend naar de beginjaren, gebruikten Jan Akkerman en Thijs van Leer in Focus klassieke thema’s als bron in hun muziek die bestond uit rock, blues, jazz en een vleugje folk. Wat zij maakten was niet alleen de meest creatief hoogstaande en baanbrekende progressieve rock vanuit Nederland in de hele proggeschiedenis. Commercieel gezien was Focus ook een van de succesvolste bands uit de lage landen. Wat dat aangaat was de naam Focus door Jan Akkerman goed gekozen. Overal ter wereld kent en weet men wat Focus betekent en de (h)erkening is overal hetzelfde. Serieuze muziek waar ook met een glimlach naar geluisterd kan worden. Wie doet hen dit na?

Focus op Focus

Dit zagen we bij Progwereld even niet aankomen. Thijs van Leer en oud-compaan Pierre van der Linden, 75 en 78 jaar jong, gaan met Focus op wereldtournee en brengen en passant ook nog een nieuw album uit: “Focus 12”. Wat we ook niet in de gaten hadden, was dat er een flinke hiaat zit in het vastleggen van de legacy van Focus op onze website Progwereld.org. Tot onze verbijstering en schaamte bleek dat van de meest progressieve van alle Nederproggroepen, met ongekend wereldwijd succes, baanbrekend instrumentaal werk en (ooit) ‘s wereld beste gitarist in haar gelederen, nog niet alle albums gerecenseerd zijn.

Daar gaan we wat aan veranderen, door alle ontbrekende studioalbums te recenseren en dit eerherstel te beginnen met de Focus-special Focus op Focus. Deze is geschreven door Jos Driessen, met inhoudelijke bijdragen van Jan Akkerman/Focus-biograaf Wouter Bessels.



Focus op Focus

Deel 1 

• De formatiejaren (1969 tot 1972)

• De doorbraak (tot 1978)                                            

• De ontbinding (1978)

 De formatiejaren (1969 tot 1972) – In focus

Het was Jan Akkerman die tijdens een urenlange jam-try-outsessie in november 1969, niet alleen de eerder opgerichte groep van zanger en fluitist Thijs van Leer zijn definitieve naam meegaf, maar ook de ontbrekende gitarist was die nodig was voor wereldwijde faam. In hun eerste zoektocht naar meer werk en een vast inkomen speelde Focus mee met de Nederlandse productie van de rockmusical Hair. Naast de zes nachtelijke optredens per week gaf het hen de ruimte om een half jaar lang ’s middags gratis te repeteren en hun apparatuur op te slaan. Dit vormde een goede basis, waarna ze steeds meer eigen lokale en enkele (eerste) internationale optredens konden verzorgen.

Tijdens hun vrije tijd werd er studiotijd geboekt in Londen om hun eerste album “Focus Plays Focus” op te nemen, in januari 1970. Van Leer voelde dat het zingen van Engelse teksten met een buitenlands accent niet hun sterkste kant was, wat de groep inspireerde om juist instrumentaal sterker te worden.

Na het opnemen van “Focus Plays Focus” had de band moeite om een label te vinden dat bereid was het uit te brengen. Acht maanden later veranderde hun geluk en meteen ook voor altijd, nadat Akkermans House of the King werd toegevoegd aan de tracklist. Hoewel het album, ook bekend onder de internationale releasetitel “In and Out of Focus”, weinig aandacht kreeg, leverde het Focus zijn eerste Edison Award als waardering op. Het in januari 1971 als single uitgebrachte House of the King ging naar nummer 10 op de Nederlandse hitlijst en leverde de band zijn eerste commerciële succes op.

Eind 1970 ontstonden de eerste spanningen tussen de Jan Akkerman en Thijs van Leer, omdat ze met elkaar in conflict waren over de voortzetting of vervanging van de ritmesectie dan wel het ontslag van de gitarist zelf. Uiteindelijk kwam er een nieuwe bassist en een drummer in de persoon van Pierre van der Linden, die vanaf die tijd min of meer de personificatie was van het opendeurenbeleid.


De doorbraak (tot 1978) – Focus wijd open

Na repetities in Kasteel Groeneveld in Baarn nam de band in april en mei 1971 “Focus II” op in Londen, waar de progressieve rock verkend werd met jazzfusion en klassieke muziekstukken. Akkerman veranderde zijn geluid en ging van een Gretsch White Falcon gitaar naar een agressiever klinkende Gibson Les Paul Custom uit 1957.

“Focus II”, later bekend onder de internationale titel “Moving Waves”, kreeg louter positieve reacties, werd de internationale doorbraak van de band en bereikte nummer 2 in het Verenigd Koninkrijk, nummer 4 in Nederland en nummer 8 in de Verenigde Staten. Het album leverde Focus een Conamus Export Award op, hun tweede Edison Award en gouden certificeringen in de drie bovengenoemde landen. De Amerikaanse onderscheiding werd in 1973 uitgereikt voor de verkoop van 500.000 exemplaren.

De release van Hocus Pocus als single droeg bij aan het succes. Dit nummer piekte op nummer 20 in het Verenigd Koninkrijk, op nummer 12 in Nederland en bereikte vooral een nieuw publiek. Tussen de opnamen en de release van “Moving Waves” onderging Focus verdere wijzigingen in de line-up.

De eerste Britse tournee van de band, in 1972, leverde radio-uitzendingen op BBC Radio 1 en hun Britse televisiedebuut in de BBC-muziekshow The Old Grey Whistle Test op. In de daaropvolgende maand werden ze verkozen tot Brightest Hope door lezers van Melody Maker en Best New Talent door lezers van New Musical Express.

In de tussentijd hadden ze een aanzienlijke hoeveelheid materiaal geschreven, wat leidde tot het dubbelalbum “Focus 3”, dat in juli 1972 in Londen werd opgenomen. Bij de release in november 1972 stond het album een week lang op nummer 1 in Nederland, nummer 6 in het Verenigd Koninkrijk en nummer 35 in de Verenigde Staten. Sylvia bereikte als single nummer 4 in het Verenigd Koninkrijk in januari 1973, de week nadat Hocus Pocus zijn hoogtepunt bereikte op dezelfde hitlijst. Dit was de eerste keer in tien jaar dat een band gelijktijdig twee instrumentale nummers in de Britse Top 40 had staan.

Ter ondersteuning van dit album begon Focus aan de grootste tour sinds zijn oprichting, waaronder een eerste Noord-Amerikaanse tournee in 1973. Hierbij ondersteunde de band verschillende acts, waaronder Gentle Giant, Frank Zappa en Yes en drukte platenfabriek Polydor tien dagen lang alleen maar Focus op vinyl om aan de vraag te voldoen.

Door het uitgebreide toeren was de band begin mei 1973 fysiek en mentaal uitgeput, waardoor hun enthousiasme om in Londen nieuw groepsmateriaal voor hun vierde studioalbum te schrijven en op te nemen, afnam. Of het de onwil was van Akkerman om deel te nemen aan de sessies, of om zijn ‘geweldige ideeën’ die hij het afgelopen jaar had geschreven, opzij te zetten; of dat het de gevolgen van een jaar eerder waren waarin de broer en vader van Akkerman werden ontslagen omdat Van Leer en manager De Jong vonden dat Focus professioneler moest gaan opereren. Het leidde hoe dan ook de ontbinding van het partnerschap Akkerman/Van Leer in.

Er werd ongeveer veertig minuten aan nummers opgenomen zonder dat partijen gezamenlijk aanwezig waren. De sessie-opnamen werden niet uitgebracht en belandden pas jaren later, in 1976, na herschikking, op “Ship of Memories”.

Uiteindelijk werd het livealbum “At the Rainbow” uitgebracht, dat nummer 23 in het Verenigd Koninkrijk bereikte. De band ontving vervolgens een Billboard Trendsetter Award voor hun succes nadat ze twee gouden albums hadden behaald, een combinatie van de verkoop van een miljoen exemplaren in de Verenigde Staten, en één gouden single. En passant werd Jan Akkerman in oktober 1973 in de Melody Maker Poll (terecht) uitgeroepen tot de beste gitarist van de wereld. In een tijdperk waarin vele gitaargoden de spotlights opeisten was hij het juist die baanbrekende technieken op de zes snaren toepaste.

Van januari tot maart 1974 nam Focus met toenemende spanning “Hamburger Concerto” op in Londen. Waar Van Leer en consorten overdag samenwerkten, speelde Akkerman ’s avonds zijn partijen in. Het album kent vele klassieke muziekinvloeden, waaronder de aangepaste Delitæ Musicæ Cantiones van de Nederlandse componist Joachim van den Hove, met Akkerman op luit. De humor zit alleen nog in de albumtitel, waarvoor Akkerman geïnspireerd raakte door een hamburger in zijn hotelkamer in New York City te eten, terwijl hij tekenfilms keek, en in het nummer Harem Scarem. Dat was een poging van Van Leer om een Hocus Pocus-achtig stuk te schrijven, maar dit slaagde niet als hitsingle.
Uitgebracht in mei 1974, bereikte het nummer 5 in Nederland en nummer 20 in het Verenigd Koninkrijk, hierna volgde een wereldtournee.

De ontbinding – 1978 –  Out of Focus

In 1975 kwam de band in België bij elkaar om “Mother Focus” te repeteren en op te nemen. Het ontbreken van collectieve leiding, de verplichting van het platencontract om elk jaar één studioalbum te produceren en de druk van het toeren, in combinatie met een algehele desinteresse van de band, had invloed op de nummers. Bovendien bleef Akkerman delen afzonderlijk opnemen, wat zijn relatie met Van Leer niet ten goede kwam. Experimenten met een drummachine leverden over en weer op ook nog eens het nodige gooi-en-smijtwerk met alle gevolgen van dien.

Uitgebracht in oktober 1975, bleek “Mother Focus” volledig af te wijken van hun oude klassieke en door jazz beïnvloede geluid. Het album bevatte kortere, commercieel toegankelijke nummers met weinig ruimte voor improvisatie en jammen. Het album bereikte nog wel nummer 23 in het Verenigd Koninkrijk,  maar werd niet positief ontvangen. Akkerman weigerde het materiaal live uit te voeren. Daarnaast waren de meningsverschillen over de te volgen muzikale koers zo groot geworden, dat hij, op verzoek van Van Leer, in februari 1976 Focus verliet dan wel ontslagen werd. 

De druk werd nog groter omdat Van Leer een deal had getekend met EMI om een nieuw album op te nemen. Om mogelijke juridische stappen te voorkomen vonden de opnamen in december 1977 in Nederland plaats. Met het oog op het scoren van hits werd een zoektocht gestart naar een geschikte zanger. In de Amerikaan PJ Proby dacht men deze te hebben gevonden. De sceptici kregen gelijk, want de zanger maakte toen net een periode van zwaar alcoholmisbruik door. De release van het teleurstellende “Focus con Proby” in februari 1978 werd door de Britse markt al genegeerd, en na een handvol optredens in Nederland trok Van Leer in augustus 1978 de stekker uit Focus.

Een tijdperk werd afgesloten waarin de klasse van Focus zat in de verbinding tussen flegmatiek spel en gevoelige emotie, zonder de parodie als humoristisch element te schuwen om aan te geven dat niet alles serieus genomen moet worden. En dat allemaal instrumentaal. Focus speelt in de basis serieuze muziek waarin klassieke muziek vermengd wordt met jazzinvloeden, met jolijt als noodzakelijke ontspanning en een ontsnappingsroute om het luchtig te houden met introspectieve dwarsfluit, driftig gebruik van de Hammond en waanzinnige gitaarsolo’s van Jan Akkerman. Als gitarist behoorde hij op een gegeven moment tot de beste van de wereld, met een gedetailleerde oog hand coördinatie waarin hij laat zien en natuurlijk vooral horen dat zijn gitaarstijl voornamelijk in de details zit, terwijl het grote geheel vooral robuust en rauw klinkt.

Focus, met Thijs van Leer en Jan Akkerman, mag trots zijn op hun muzikale nalatenschap uit de roemruchte (prog)jaren 70. Maar, het hele verhaal van Focus is hiermee nog niet verteld. Zij gingen zich nog een keer herfocussen.

Museum RockArt: 70 jaar pophistorie onder één dak

In Nederland stikt het van de musea, in totaal zijn er zo’n 500 officieel geregistreerde museale instellingen. En die hebben een veelvoud aan zaken tot onderwerp, van aardrijkskunde tot zeevisserij. Maar, heel opvallend, er is maar één museum dat de Nederlandse popmuziek tot object heeft verheven: RockArt in Hoek van Holland is hét Nationaal PopMuseum. Ik had al vaak gehoord en gelezen over die bijzondere collectie aan rock- en popmemorabilia die onder de noemer RockArt sinds 1994 bij elkaar is gebracht door oprichter Jaap Schut en een groep gepassioneerde vrijwilligers. Maar het was er nog niet van gekomen om ook daadwerkelijk een bezoek te brengen, daar zou op een zonnige zondagmiddag in april 2024 verandering in komen.

Samen met mijn zoon toog ik naar de badplaats aan de Nieuwe Waterweg, op zoek naar de locatie. Die vonden we al snel, op een steenworp afstand van de Stena Line terminal, in een ongezellig, onopvallend bedrijventerrein. De entree springt direct in het oog: planten, een reusachtige afbeelding van een single en een zitje nodigen uit om naar binnen te gaan. Dat doen we dus ook, uiteindelijk zijn we hier speciaal voor gekomen. Het is behoorlijk donker binnen, kan ook niet anders in een industriële loods, want daarin is het museum gevestigd. Je komt binnen in het zakelijke gedeelte, een platenzaak, annex memorabiliaverkoop; het museum voorziet in een deel van hun inkomsten door de verkoop, rechtstreeks of via een website, van platen, cd’s en aanverwante artikelen.

Tegen betaling van € 9,- per persoon mogen we doorlopen naar het heilig der heiligen. Niet bepaald goedkoop, maar betaalbaar en acceptabel, zeker gezien het unieke karakter. Want uniek is het, hier in dit donkere hol annex museum. Het lijkt meer op een zwaar uit de hand gelopen hobby, de overtreffende trap van een mancave. Dat blijkt al direct bij binnenkomst, je weet amper waar je moet kijken. Mijn oog valt direct op een vitrine met zilveren platen, mondharmonica’s en blokfluiten, tastbare herinneringen aan de Haagse Golden Earring(s). Daarnaast een vitrinekast met aandenkens aan het eerste popfestival in Europa, het Kralingen Popfestival, ik heb er ooit nog wel eens wat over geschreven. Ik kijk mijn ogen uit, ben mijn zoon al lang kwijt. Hoewel, in deze krap bemeten ruimte kun je niet echt iemand kwijtraken.

Er lijkt toch enige structuur in deze op het oog chaotische opstelling te zitten. Allereerst is daar het hoofdthema: de al genoemde Golden Earring(s). Met medewerking van (ex-)leden, fans en medewerkers van de band is een schat aan zaken verzameld die zijn weerga niet kent. Wat te denken van gouden, platina en zilveren platen, originele instrumenten, zelfs een meubelstuk. Te veel om op te noemen, de liefde voor de Haagse formatie is duidelijk zichtbaar in de verzameling. 

Maar ook die andere wereldberoemde Haagse groep is ruim vertegenwoordigd: Shocking Blue. In een speciale bolvormige vitrine staan een paar pronkstukken: een prachtige semi-akoestische twaalfsnarige Coral gitaar en gouden en zilveren exemplaren van hitsong Venus, wat anders. Maar ook andere (Haagse) bands als Q65, The Haigs, Sandy Coast en het Delftse Tee Set ontbreken niet. De nadruk ligt op de jaren zestig en zeventig, de bloeitijd van de Nederlandse pop en rock. De collectie is gerust eclectisch te noemen, wat te denken van een paar jurken van Songfestivalwinnares Lenny Kuhr, het masker van ZZ en een door het Amsterdamse kunstcollectief The Fool beschilderde Gibson SG naar het voorbeeld van Eric Clapton.

Er is behoorlijk wat ruimte gereserveerd voor de zeezenders, de radiopiraten uit die periode. Met onder andere een volledig nagebouwde studioruimte van het legendarische Radio Veronica, compleet met de originele apparatuur. Dat laatste geldt ook voor de oorspronkelijke opnamestudio voor het nummer Venus, pure nostalgie. Er staat een arsenaal aan muziekinstrumenten, waaronder een origineel drumstel uit 1959 van Electric Johnny and his Skyrockets, de gitaar die George Kooymans gebruikte in de videoclip voor When The Lady Smiles en een drumstel van de Earring toen de ‘s’ nog als toevoeging aan de naam zat. Maar ook een schitterende Gretsch Chet Atkins van gitarist Eddy Christiani, een Roland gitaarsynthesizer van Jan Akkerman en een Les Paul Sunburst van Andy Tielman (Tielman Brothers). 

Er loopt een aantal toegewijde vrijwilligers rond in het pand die je met veel plezier en deskundigheid wegwijs maken in de wirwar van tentoongestelde objecten. De liefde en passie voor de muziek hebben zij met elkaar gemeen, het is alsof je in een warm bad bent gestapt. De ouderwetse bar op de begane grond is een prima pleisterplaats om een boompje op te zetten.

Voor de echte progfanaat is het aanbod karig: ik detecteer een paar van Kayak afkomstige instrumenten zoals een Rickenbacker basgitaar, een akoestische gitaar en een wel heel bijzonder toetseninstrument: een originele Mellotron die nog aan Max Werner (die op 9 april 2024 overleed) heeft toebehoord. Maar weinig tot niets van Focus, een klein beetje Earth & Fire, en helemaal niets van Solution of Alquin, toch niet de minsten. OK, net als elke verzameling moeten ook hier keuzes gemaakt worden. Er is dit keer ook een kleine sectie gewijd aan de Rolling Stones met onder andere een podiumkostuum van Bill Wyman, de man moet de lengte van een volwassen tuinkabouter hebben gehad.

Het is even uitkijken op de trap naar een bovengelegen etage voor nog meer instrumenten en zelfs een volledig aan de jaren 70 gewijde ruimte. Dan blijkt ook de beperking van de huisvesting: een aantal stukken kan slechts van afstand bekeken worden of is zelfs afgesloten voor het publiek, jammer. Het heeft allemaal te maken met het feit dat de verzameling volledig uit zijn voegen is gegroeid en dat een verhuizing naar een grotere ruimte inmiddels een noodzaak is geworden. Helaas, ambtelijke/gemeentelijke molens draaien langzaam en een structurele oplossing is momenteel niet voorhanden. Als dat ooit het geval is zal het museum alleen nog maar aan aantrekkingskracht winnen. Dan kan de verzameling eindelijk zodanig tentoongesteld worden dat de individuele stukken optimaal tot hun recht komen. Met bijvoorbeeld de mogelijkheid om bepaalde instrumenten ook echt uit te proberen, zoals een van de vrijwilligers mij toevertrouwde. En kunnen de zaken die nu nog ergens in opslag liggen ook vanonder het stof gehaald worden om te schitteren zoals zij dat ooit gedaan hebben in hun glorieperiode. Ik wens het ze toe, de sympathieke mensen achter dit excentrieke, maar oh zo charmante museum(pje) op dat onpersoonlijke industrieterrein in Hoek van Holland.

Tip: combineer je bezoek aan RockArt met een visite aan het Atlantik Wall museum of Fort 1881 in datzelfde Hoek van Holland, ruimschoots de moeite waard!

Info:

https://rockart.nl/

Locatie:

Zekkenstraat 42
3151 XP Hoek van Holland

Wereldse jaar 2023

Mede door de ruimhartige bijdragen van jullie als lezers eind 2022, werden in 2023 spijkers met koppen geslagen. Maandag 20 november 2023 was een heuglijke dag voor Progwereld. Op die dag werden bij de notaris de officiële handtekeningen gezet. Daarmee is Progwereld omgevormd tot Stichting Progwereld. Iets waar jullie naar wij hopen niets van gaan merken. Progwereld is als rechtspersoon evenwel beter in staat om de continuïteit van zijn activiteiten te garanderen en een meer aantrekkelijke partij voor lezers/donateurs/zakelijke contractpartijen bij donaties, sponsoring (ANBI) en het aangaan van zakelijke overeenkomsten.

Het aanstellen van een hoofdredacteur heeft de professionaliteit van Progwereld nog een extra impuls gegeven. Daarnaast onderging mede door jullie steun onze nieuwsbrief een flinke upgrade. Zo kun je nu vanuit de nieuwsbrief in je mailbox rechtstreeks doorklikken naar een recensie, nieuwsartikel of column. Dat vonden we zo mooi dat we de nieuwsbrief nieuwe stijl enkele weken dubbel stuurden. Op de valreep introduceerden wij een Progwereldse playlist op Spotify. Het aantal volgers is nu al spectaculair.

Het stokje

Op het redactionele front deed oprichter Maarten Goossensen in 2023 een stapje terug en droeg hij het stokje over aan ondergetekende. Het waarom kun je hier teruglezen. Met Roger Pruppers hebben we er een nieuwe recensent bij die zich vooral zal buigen over het hardere werk. Daarnaast keerde Ralph Uffing na een time-out terug op het nest.

Het Progjaar 2023

In vogelvlucht vatten wij het progjaar 2023 samen aan de hand van onderstaande jaarlijsten van onze teamleden. Ieder teamlid heeft in één alinea zijn nummer 1, zijn hele lijst of dit progjaar samengevat. Deze individuele lijstjes leveren een Progwereld top 10 op. Die onthouden wij je ook niet.

Progwereld in 2023

Zoals gebruikelijk was er ook in dit jaar verhoudingsgewijs veel ruimte voor albumrecensies. Concertbezoek stond dit jaar op een iets lager pitje. Of dat de naweeën zijn van corona, wie zal het zeggen. Daartegenover stond dat we verslag deden van concerten in het buitenland, zoals het optreden van Big Big Train in Londen en het optreden van Steve Hackett in Wuppertal (Duitsland). Maar we bezochten ook de reizende tentoonstelling The Art Of Hipgnosis in Groningen en de film “Squaring The Circle” van Anton Corbijn.

Ook de columns deden het goed. Zo schreven wij onder meer gedachtenspinsels over Chat GPT (twee keer zelfs), de Metal – RIO Schaal (tuinde jij daar ook in?), de ZZP-er en de Koekoek. Verder publiceerden wij onder regie van Friso Woudstra interessante specials over de Argentijnse progband Arco Iris en de Tsjechische groep Blue Effect. Niet direct namen die bij de gemiddelde progger in het geheugen gegrift stonden.

Het nieuwe jaar

Met in het Progvizier de verwachte albums en concerten in 2024, belooft ook dat een uitdagend jaar te worden. Zoals jullie van ons gewend zijn volgen we de ontwikkelingen in de progwereld op de voet en zullen daar verslag van doen. Mis je iets? Wij staan open voor jullie tips en suggesties.

Namens het hele team wensen we je een gelukkig, gezond en progressief 2024!

Hans Ravensbergen,
Hoofdredacteur

Hieronder tref je de top tien over 2023 van alle Progwereld-medewerkers aan.

De Progwereld redactie

We hebben alle lijstjes van de redactieleden naast elkaar gelegd. De eerste van elke lijst kreeg 10 punten, de tweede 9 en zo verder. Dat leverde het volgende totaaloverzicht op.

De individuele lijstjes zien er zo uit:

Marcel Debets

Ik vond 2023 een heel mager jaar als het gaat om prog. Gelukkig waren er een paar lichtpuntjes. Het nieuwe album van Haken is echt geweldig, na de muzikale krachtpatserij van Vector en Virus. Hoe goed i/o van Peter Gabriel is, kwam voor mij als een volslagen verrassing. En bij het verschijnen van The Harmony Codex dacht ik dat dit mijn absolute nummer 1 zou worden, maar hoe vaker ik hem luister, hoe verder hij naar onderen zakt. Het pakt me helaas gewoon niet meer na meerdere luisterbeurten.

​​

Alex Driessen

Verrassing van het jaar voor mij was I Am The Manic Whale, relatief onbekend met de bestaande catalogus van deze heren. Onvervalste progressieve rock uit Engeland, uitgevoerd door uitstekende musici. Prachtige melodieën en interessante verhaallijnen, verpakt in een rasecht conceptalbum. Invloeden van Big Big Train en in het voorbijgaan gebruikmakend van hun geluidstechnicus. Mijn gedoodverfde nummer 1 totdat PG langs kwam.

Jos Driessen

In de breedte was 2023 een prima progjaar met iedere week wel een nieuw album voor elk wat wils. Echter, van de ”Grote Prognamen” kwamen voor mij louter teleurstellende albums voorbij. Ze staan dan ook niet in mijn top 10, al zijn ze niet minder dan de albums die de podiumplaatsen net niet hebben gehaald, alleen verwacht je juist van hen veel meer. Er is ook hoop, dankzij AVKRVST met hun indrukwekkend debuutalbum The Approbation.

Maarten Goossensen

2023 was voor mij een vreemd (prog) jaar. Het was het jaar waarin ik een stap terug deed en de dagelijkse leiding overdroeg aan Hans Ravensbergen. Het was ook het jaar van een enorme muziekdip. Zelden hoorde ik zo weinig nieuwe albums. De ommekeer kwam met de nieuwe Steven Wilson en de zalige, pakkende muziek van Moon Safari, Oblivion Protocol en tRKProject. De passie is weer terug, op naar 2024!

Erik Groeneweg

Math Lemmen

2023 was geen slecht jaar voor progrock. Unitopia leverde met Seven Chambers voor mij de ultieme mix van melodie, ritme, harmonie en muzikaal vakmanschap af. Op de voet gevolgd door de glorieuze terugkeer van Moon Safari, de band die zichzelf met Himlabacken Vol. 2 de spreekwoordelijke schop onder de kont verschafte. Peter Gabriel overtrof zichzelf met i/o, vooral de Inside Mix op de blu ray-schijf klinkt zó mooi…

Fred Nieuwesteeg

Als er één band is die mij steeds weer weet te raken, dan is het IO Earth wel. Dat lukte deze Britten met “Sanctuary” opnieuw, met veelstijlige bombast, hemelse zang en verschroeiende gitaarpartijen, naast hele kleine melodietjes, zoals het schitterende Close By. In het niet heel bijzondere progjaar, met wel een flinke stapel behoorlijk goede platen, is er een eervolle tweede plaats voor het Nederlandse project The Foundation, met “Mask”. Deze klassieke symfonische rock is een kolfje naar mijn hand.

Mario van Os

Na een paar betere jaren in de Progmuziek was 2023 toch een beduidend minder goed jaar. De ‘grote namen’ bleven achter, omdat ze ofwel dit jaar geen album uitbrachten (gelukkig wel een mooi livealbum van Marillion) of het muzikaal over een andere boeg gooiden. Steven Wilson is al een tijdje een voor mij te poppy weg ingeslagen, Peter Gabriël weet mij niet te overtuigen (dan hoor ik toch liever zijn albums uit de vorige eeuw) en Arjen Lucassen is ook niet vernieuwend bezig (en komend jaar duikt hij wederom in het verleden). Gelukkig zijn er wel een paar mooie nieuwe ontdekkingen, zoals Edward Reekers die zijn leermeester overtreft, AVKRVST die bij meerdere van mijn collega’s tot de ontdekking van het jaar gerekend wordt en Entering Polaris en The Chronicles of Father Robin die in 2023 aan een indrukwekkende reeks albums zijn begonnen.

Roger Pruppers

Een jaar van muzikale ontdekkingen die hun weg gevonden hebben naar de hogere regionen van mijn jaarlijst. Bands met indrukwekkende debuutalbums (The Anchoret, AVKRVST), artiesten met een vooralsnog beperkte discografie die mij volkomen onbekend waren (Compass, Earthside). Dank aan de Progwereldfamilie voor het warme welkom en de mogelijkheid om in al het moois te duiken dat progrock en progmetal (nog steeds) te bieden hebben. Een aanzienlijk deel van deze lijst zou anders onopgemerkt aan me voorbij zijn gegaan. Hoe zonde was dat geweest!

Hans Ravensbergen

Mijn progjaar 2023 is zo gevarieerd als onderstaand lijstje. Acht verschillende nationaliteiten, dat zegt voldoende. De nominatie ‘mijn album van het jaar’ ging lang tussen TesseracT en nieuwkomer AVKRVST. De eerste heeft zichzelf mede dankzij topzanger Daniel Tompkins glansrijk overtroffen.

Jacco Stijkel

Voor mij is “i/o” zonder twijfel de plaat van het jaar. De nieuwe Peter Gabriel is een intrigerende plaat die mij enorm raakt. Goede tweede en derde plaatsen voor de Scandinavische bands Moon Safari en Lumsk. Daarna volgen de platen die ik heel mooi vind, maar niet in de buurt komen van de top 3. Dat geldt ook voor platen die net buiten de top 10 zijn gevallen, maar wellicht als ik die net op een ander moment had samengesteld wel erin waren gekomen (bijvoorbeeld Galahad).

Ruard Veltmaat

Niet alleen het laatste jaar, maar eigenlijk de laatste drie, vier jaar verschuift mijn muzikale voorkeur klaarblijkelijk van progrock naar progmetal en andersoortige, zwaardere soorten metal. Dat uit zich ook in mijn absolute nummer 1: Marianas Rest met “Auer”. Voor de lezers van Progwereld zal deze snoeiharde plaat niet interessant zijn, vandaar dat de recensie ook niet op deze site te vinden is. Of is de melodieuze invulling van de muziek toch een reden om eens te luisteren? Verder vind je nog steeds echte progrockplaten in mijn top tien met een speciaal plekje voor Giant Sky 2 en het fantastische The Anchoret met “It All Began With Loneliness”. Ook mijn favoriete band Galahad slaat zijn vuisten nog op de poort van de top tien.

Friso Woudstra

Het jaar 2023, nou mijn favoriete progjaar was het niet. Eigenlijk heeft geen enkele nieuwe release me vastgepakt, met songs ingepakt, aan mijn stereo vastgeplakt of emotioneel afgemat. Vaak lag dat aan de zang of de productie. Wel waren er een paar albums tussen met sterke instrumentale stukken. En met een andere zanger was “Fire Fortellinger” een hedendaagse retro-klassieker geworden. Voor het wereldse jaar 2024 hoop ik op wat minder ge-dat-weten-we-nou-wel. Trouwens, waarom Roger Waters op één, wiens muzikale bijdrage naast Israël/Palestina, Oekraïne en het vele natuurgeweld tot de meest opzienbarende rampen van het jaar 2023 behoorde? Ja, die was gewoon leuk om te recenseren.

Even voorstellen: Looped Squares

Jullie brachten zojuist een debuutalbum uit, “Looped Squares”. Vertel er eens kort iets over, wat is het thema en hoe kwam de plaat tot stand? Misschien kennen sommige lezers jullie nog niet. Vertel eens kort over het ontstaan van de band.

Laten we deze vragen combineren tot één antwoord:
We hebben elkaar leren kennen toen we werkzaam waren bij muziekwinkel Thomann in Duitsland. We hebben verschillende achtergronden (Roemeens, Nederlands en Pools/Duits), maar onze gedeelde smaak in muziek bracht ons samen: jazz/fusion en progressive rock. Dave Mola (gitaar) en Frank Tinge (drums) kennen elkaar overigens al sinds 2009, door optredens met hun bands Relocator en Effloresce, waarmee ze ook op meerdere edities van het Generation Prog Festival speelden. Zij speelden afgelopen zomer ook met Time Shift Accident op het Night of the Prog Festival.

We begonnen in 2019 te jammen in de oefenruimte op het werk en schreven het eerste nummer, genaamd Looped Squares. Er was toen nog geen plan om aan een volledig album te werken, maar al gauw werden er meerdere demo’s geschreven. We beseften dat dit potentie had om een album te worden en we zijn vol enthousiasme begonnen met het schrijven en opnemen van de nummers die we nu uitbrengen. Ons eerste nummer was instrumentaal, net als meerdere voorgaande individuele projecten en veel artiesten en albums die ons beïnvloedden. Dit heeft ertoe geleid dat ook dit album volledig instrumentaal is.

We hebben alles zelf gedaan: schrijven, opnemen, produceren, mixen en masteren. Alles wat je hoort (en ziet) is door ons vieren gedaan. De pandemie heeft de boel wat vertraagd, maar we zijn enorm trots en verheugd om onze muziek eindelijk met de wereld te delen!

Met de klok mee vanaf rechtsboven: Dave Mola, Frank Tinge, Adrian Sardi, Jan Essenstam

Wie of wat zijn jullie invloeden en waar luisteren jullie zelf graag naar?

Tot onze favoriete bands behoren Weather Report, Mahavishnu Orchestra, Cosmosquad, Protocol, Dream Theater, TRI Offensive, Porcupine Tree, Planet X, Casiopeia, Yellowjackets en Steps Ahead.

Muzikanten die ons hebben beïnvloed zijn onder andere Steve Lukather, Andy Timmons, Marco Sfogli, Joe Zawinul, Herbie Hancock, Greg Philinganes, Mike Lindup, Jaco Pastorius, Marcus Miller, Melvin Lee Davis, Simon Phillips en Virgil Donati.

Wat zijn jullie plannen voor de komende tijd?

We hebben plannen om aan meer muziek te werken en hebben al enkele demo’s geschreven. Plannen voor optredens zijn er momenteel niet, maar indien de gelegenheid zich aandient lijkt het ons natuurlijk fantastisch om live te spelen.

Hebben jullie nog een boodschap voor de Progwereld-lezers of iets leuks wat jullie willen delen?

We zijn enorm dankbaar dat we ons hier aan jullie mogen voorstellen en voor jullie jarenlange ondersteuning van dit muziekgenre!

Voor de recensie van het album “Looped Squares” klik HIER

Ridderbuurt

We schrijven begin 21ste eeuw. Ridderbuurt in Boskoop (aan de Gouwe). Beroepsmuzikant, producent en studio-eigenaar Gerben Klazinga schreef een aantal nummers voor een uit te brengen progalbum. Dat album kwam er in 2004: “The Sun Also Rises”, met medewerking van bevriende muzikanten, waaronder zijn tien jaar oudere broer Joop. Het album, dat muzikaal een verbinding maakte tussen retro-prog en neo-prog, sloeg in als een bom en prijkte op veel jaarlijsten. De echte symfohoes hielp daarbij. De bandnaam werd gevonden door de straatnaam waar het allemaal begon te vertalen.

Vervolgens ging het snel met de -op dat moment- zevenmansformatie. Optredens in binnen- en buitenland zette de groep stevig op de kaart. Met als hoogtepunt een optreden tijdens NEARfest in de Verenigde Staten op 10 juli 2005. In 2007 verscheen het tweede album “Under A New Sign”. Daarna werd de bezetting teruggebracht tot een kwintet.


In deze samenstelling werd het derde album “Realm Of Shadows” uitgebracht. De prepresentatie van dat album vond – na een prijsvraag op deze website – voor een select aantal fans plaats op 25 september 2009 in Waalhalla te Nijmegen. Een jaar later volgde het dubbel live album “Rising Signs From The Shadows”, integraal opgenomen in, hoe kan het ook anders, Het Kasteel in Alphen aan den Rijn op 26 september 2009. Met “Nine Paths”, waarop Charlotte Wessels te horen is, werd doorgepakt.

Het jaar 2012 kende pieken en dalen. In april maakte de band bekend dat gitarist Mark Vermeule de band vanwege zijn werk (Mark verhuisde tijdelijk naar Japan) moest verlaten. In de jonge en talentvolle Mark Bogert uit Dordrecht (Penny’s Twisted Flavour) werd een opvolger gevonden. Datzelfde jaar ontving de groep op het iO Pages Festival 2012 uit handen van Ryo Okumoto (Spock’s Beard) de iO Pages Award voor het album “Nine Paths”. Vlak voor Kerstmis in dat jaar werd bekendgemaakt dat bassist Gijs Koopman werd vervangen door de zeer ervaren Peter Vink, bekend van onder meer Finch en Q65.

Grootse plannen werden gesmeed. Om de fans kennis te laten maken met de nieuwe bezetting werd in 2013 als teaser de ep “Between Two Steps” uitgebracht. Op 14 oktober 2014 werd “Hyperdrive” uitgebracht, gemixt door Joost van den Broek en met een bescheiden rol voor Arjen Lucassen. Het was het eerste officiële album in de nieuwe bezetting.


Op 9 en 10 april 2015 trad de band voor het eerst op in Polen als voorprogramma van Arena. Het optreden op 9 april 2015 in Katowice werd op 13 november 2015 uitgebracht op dvd, inclusief een cd van hetzelfde optreden. De titel daarvan is “Hyperlive”. In 2017 volgde het zesde studioalbum “Heaven And Beyond”. Bij de titeltrack verscheen de eerste officiële videoclip van de band opgenomen bij Radio Kootwijk. Ik had het genoegen dit als ‘merch- en PR man’ van 2014 tot en met 2016 van dichtbij mee te maken.

Net als 2012 was ook 2018 een roerig jaar. Met behulp van een crowdfunding werd geld ingezameld voor “D-Day”, een conceptalbum ter gelegenheid van 75 jaar D-Day. De voorbereiding van dit album werd verstoord door het vertrek van leadzanger Mark Smit. Luttele weken later werd een opvolger gevonden in Jan Willem Ketelaers, die een groot deel van de teksten voor het album schreef. De aangekondigde tour in 2020 viel in het water door de coronapandemie. Gedurende deze pandemie werd een vervolg, “D-Day II: The Final Chapter” uitgebracht. Dat bleek het laatste album van de groep, want op 10 december 2022 maakte de groep bekend dat de ridders hun harnassen aan de wilgen hangen.

Met een laatste optreden in Luxor Live te Arnhem op 10 december 2023 komt er écht een eind aan een van de beste progbands die Nederland heeft gekend.

Ridders voor altijd! Ik zal jullie missen.


Laatste bezetting:
Mark Bogert: gitaar (sinds 2012)
Pieter van Hoorn: drums, achtergrondzang (sinds 2004)
Jan Willem Ketelaers: zang (sinds 2018)
Gerben Klazinga: toetsen, achtergrondzang (sinds 2004)
Peter Vink: basgitaar (sinds 2012)

Voormalige bandleden:
Rinie Huigen: gitaar, achtergrondzang (tot 2008)
Joop Klazinga: toetsen, dwarsfluit (tot 2008)
Gijs Koopman: basgitaar, Moog Taurus baspedalen (tot 2012)
Mark Vermeule: gitaar, achtergrondzang (tot 2012)
Mark Smit: zang, toetsen (tot 2018)

Discografie:
D-Day II: The Final Chapter (2022)
D-Day (2019)
Heaven And Beyond (2017)
Hyperlive (2015)
Hyperdrive (2014)
Between Two Steps (2013)
Nine Paths (2011)
Rising Signs From The Shadows (2010)
Realm Of Shadows (2009)
Under A New Sign (2007)
The Sun Also Rises (2004)

Een kleine greep uit grote internationale festivals:
Night Of The Prog, Loreley – Sankt Goarshausen, Duitsland
NEARfest, Verenigde Staten
ProgSud Festival in Marseille, Frankrijk
FMPM Montreal, Canada
Slottsskogen Goes Progressive in Göteborg, Zweden
2DAYS PROG Festival in Veruno, Italië

Winter’s End Festival, Chepstow, Verenigd Koninkrijk