Progwereld Zilver: 25-jarig jubileum gevierd in Poppodium Boerderij Zoetermeer

Dat 2026 een belangrijk jaar is voor Progwereld is inmiddels genoegzaam bekend: we hebben het op deze pagina’s al regelmatig aangekondigd. Dat er dus ook een feestje zou moeten komen leek ook een zekerheidje: een gelegenheid om elkaar weer eens in de ogen te kijken, te toasten en te feliciteren met de bereikte mijlpaal. Dat (besloten) feestje voor huidige en voormalige medewerkers van onze fameuze website vond plaats op zondagmiddag negentien april 2026 in het Podiumcafé van Poppodium Boerderij in Zoetermeer. Vijfentwintig personen hadden zich ingeschreven voor de samenkomst, het zouden er uiteindelijk door diverse omstandigheden twintig zijn. Het verkeer zat ook niet mee: de afsluiting van een deel van de A12 was niet bij iedereen bekend, dus een deel van de festiviteiten moest tot een later tijdstip worden uitgesteld. Het organisatiecomité had namelijk voor een tweetal activiteiten gezorgd: allereerst zou er een primeur volgen: de eerste officiële Progwereld Pubquiz. Daarnaast zou ‘pop-professor’ Gerrit Jan Vrielink ons een uurtje meenemen in de wereld van de platenhoezen. Helaas kon dit laatste door persoonlijke omstandigheden geen doorgang vinden. Sterkte en beterschap GJ.

Toen de laatste filerijders dan eindelijk de Zoetermeerse poptempel hadden bereikt, kon begonnen worden met de eerste activiteit. Maar niet eerder dan nadat hoofdredacteur Hans Ravensbergen het gezelschap een hartelijk welkom had geheten en nog even kort de ontstaansgeschiedenis de revue liet passeren. Onder het genot van een drankje en klein hapje kon dan toch eindelijk met de pubquiz worden begonnen. Zes teams streden om de spreekwoordelijk eeuwige roem, en ze hadden het bepaald niet makkelijk. Bedenkers en presentatoren Alex en Ralph hadden een behoorlijke uitdaging bedacht voor de (ex-)collega’s, waarbij de moeilijkheidsgraad varieerde van ‘lastig’ tot ‘uiterst moeilijk’. In een achttal rondes werden de heren progkenners getest op hun kennis op het gebied van teksten, nationale en internationale trivia (heel moeilijk), chronologische volgorde van albums, overlijdensdata en singlereleases. Daarnaast moesten er intro’s en clips geraden worden, en kregen de mannen (helaas geen dames aanwezig) een aantal hoezen en foto’s van artiesten voorgeschoteld.

Dat bleek toch allemaal veel lastiger dan gedacht. De bedenkers moeten toegeven dat ze de lat onbedoeld misschien toch iets te hoog hadden gelegd. Ook het feit dat het grootste deel van de vragen betrekking had op de jaren zeventig (schuldig) werkte een goede score niet in de hand. Toch kon er een winnaar worden bekendgemaakt, maar het verschil met de runner-up was niet groot. Stichtingsvoorzitter Lambert Pomp had tijdens de pauze van de quiz nog een mooi dankwoord in petto voor Maarten Goossensen, oprichter en tot de dag van vandaag als recensent betrokken bij de website, plus een aandenken aan zijn aandeel in 25 jaar Progwereld. Maarten bedankte vervolgens zonder spiekbriefje de aanwezigen en oogstte een behoorlijk en volkomen terecht applaus.

Drankjes en hapjes zorgden voor een geanimeerde sfeer, maar aan alle plezier komt ook een einde; tegen vijf uur was het podiumcafé weer leeg. Er vond die avond nog een concert plaats in de grote zaal. Dank aan bestuur en organisatiecomité voor de gezellige middag, die voor sommigen ook het karakter van een reünie had. Maar vooral dank aan jullie, onze lezers en bezoekers van de website, die ons de afgelopen kwarteeuw door dik en dun gesteund hebben en dat nog steeds doen. Mede door jullie donaties en enthousiaste reacties op onze schrijfsels blijven wij doorgaan met wat wij het beste kunnen: schrijven over dat geweldige muziekgenre waar wij met zijn allen ons hart aan verpand hebben. Op naar de volgende 25 jaar!

Foto’s: Ron Kraaijkamp

Wereldse Tien – De Zilveren Editie

13 april 2001. De stress loopt uit mijn oren! Wat moet er nog veel werk verzet worden. De nieuwe site is een week of twee geleden opgeleverd en moet in recordtempo gevuld worden. Vandaag is de dag van live gaan. Elk uur krijg ik to-do-lijstjes per mail van Chris Bekhuis, Ruud Stoker en Joost Boley. Allemaal dingen die nog gedaan moeten worden.

Die avond gaat de site online en gaan de persberichten eruit. Progwereld is een feit. 24 uur later bekijken we de statistieken. We hebben 924 bezoekers gehad! We zijn in extase. We zeggen tegen elkaar dat dit vast komt door de lancering en dat dit aantal nog wel zal afnemen. Maar dat gebeurt niet. Elke dag hebben we meer bezoekers.

25 jaar Progwereld

14 april 2026. Wat zijn die 25 jaar omgevlogen! Met gepaste trots kijk ik terug op al die jaren. Op al die recensenten die zich lang of iets korter voor Progwereld hebben ingezet. Vriendschappen zijn ontstaan. Na al die jaren zijn we nog steeds een hechte club. We weten elkaar te vinden en geven elkaar feedback als het beter kan. Het zijn belangrijke ingrediënten van een sterk team.

Wat hebben we veel muziek ontdekt! Ik keek even op de site en zag 8736 album recensies staan. We blijven actueel maar zijn inmiddels ook een belangrijke online progbibliotheek geworden. Alles blijft online staan, waardoor we echt een digitaal naslagwerk zijn geworden. Het meest trots ben ik op jou, de lezer. We weten dat velen ons bijna dagelijks bezoeken en ons waarderen. Daar doen we het voor. Ik heb het kindje inmiddels uit handen gegeven. Ik zit niet meer in het bestuur van de stichting, maar ik blijf als recensent betrokken en deel uitmaken van de redactie.

Een belangrijk onderdeel van de Progwereldgeschiedenis is De Wereldse Tien. Ooit bedacht en vele jaren lang gerund door Markwin Meeuws. Met speciale gelegenheden organiseerden we een speciale editie, zoals een oranje editie (in 2008) en een koperen editie toen we 12 1/2 jaar bestonden.

Nu lees je hieronder de zilveren editie. Dit keer is de lijst samengesteld door medewerkers en oud-medewerkers van de site. Met elkaar hebben we 185 verschillende bands genoemd. Het is interessant om de lijst te vergelijken met die uit 2013. Veel albums van toen keren ook nu terug. Ze hebben hun impact niet verloren. Verschil met nu is dat de solocarrière van Steven Wilson het landschap heeft veranderd. Mij viel ook op dat acts als Anathema, Ayreon en Neal Morse in deze editie amper genoemd worden. Opvallend is ook het album “Kaiho” van Kauan. Dat album heeft veel redactieleden weten te raken en krijgt een plekje in de overall top 10. Marillion werd overigens het meest genoemd (16 x), met ook de meeste albums. Opeth (13x) en Steven Wilson (13x) maken die top drie compleet.

Hieronder tref je de overall top 10 aan en daarna de individuele lijstjes. Ik wens je veel leesplezier, en wie weet doe je nog een mooie ontdekking.

Wil je ons een cadeau geven voor onze verjaardag? Klik dan vooral even hier.

De Progwereld redactie

We hebben alle lijstjes van de (oud)redactieleden naast elkaar gelegd. De eerste van elke lijst kreeg 10 punten, de tweede 9 en zo verder. Dat leverde het volgende redactielijstje op.

De individuele lijstjes zien er zo uit:

Ewout Boonen

​​

Wouter Brunner

Marcel Debets

Alex Driessen

Jos Driessen

Maarten Goossensen

Peter van Haerenborgh

Jurriaan Hage

Dick van der Heijde

Sander Kok

John van Leijen

Markwin Meeuws

Piet Michem

Casper Middelkamp

Mario van Os

Luke Peerdeman

Roger Pruppers

Hans Ravensbergen

Frans Schmidt

Jacco Stijkel

Ruud Stoker

Ralph Uffing

Ruard Veltmaat

Friso Woudstra

Opkomst en ondergang

Een overzicht van 25 jaar prog

Als ik terugdenk aan 25 jaar Progwereld, dan valt me op hoeveel we hebben zien opkomen en ook weer zagen ondergaan. Labels en bands die met grote gebaren werden gelanceerd en het (na enige tijd) toch niet redden. In dit artikel wil ik daar een flinke dwarsdoorsnede van maken. Ook een aantal mensen die ons in die tijd zijn ontvallen neem ik mee. Daarmee ontstaat er meteen een mooi tijdsbeeld van 25 jaar prog. Ik hoop dat je veel “o ja”-momenten zult hebben en misschien ook nog wat nieuwe muziek ontdekt.

Want er gebeurde nogal wat in de afgelopen 25 jaar… Zo liet Neal Morse iedereen versteld staan door Spock’s Beard te verlaten (en oogstte roem en kritiek met zijn soloalbums), Mike Portnoy verliet Dream Theater én keerde weer terug. Alan Reed werd pardoes ontslagen bij Pallas, ze vochten elkaar daarna via de media de tent uit, en hij werd jaren later opeens weer teruggevraagd. Anathema overleefde de Corona crisis niet en viel uiteen. Te veel om allemaal op te noemen.

Eerst een vette disclaimer voordat mijn mailbox ontploft met mailtjes van mensen die mij willen wijzen op alles dat ik heb gemist: dit artikel is verre van volledig en dat pretendeer ik ook niet te zijn. Ik mis mega veel namen en sla heel veel over. Maar dit komt nu eenmaal uit mijn herinnering 😉.

A

Alias Eye
Hun debuutalbum “Field Of Names” was één van de eerste promo’s die we ontvingen. Alias Eye was de band rond zanger Philip Griffiths. Zijn vader Martin kreeg eerder bekendheid als zanger bij de Engelse band Beggar’s Opera. Deze nieuwe formatie maakte een fris soort neo-prog die bij vele luisteraars aansloeg. De band bracht hierna nog drie albums uit, maar na 2012 viel de band uiteen. Philip Griffiths begon in 2001 ook de formatie Poor Genetic Material. Die formatie bestaat nog steeds, maar heeft tot nu toe nog geen potten kunnen breken…

Ook opgekomen en weer ondergegaan:
Antares, het bleef bij het debuut “Choking The Stone” uit 2001 (zanger Han Uil zou later een aantal soloalbums uitbrengen en zong bij Seven Day Hunt).

Abigail’s Ghost, bracht vier albums tussen 2007 en 2015 uit, waarbij het debuut “Selling Insincerity” nooit werd overtroffen.

Arcane, deze Australiërs laten wel de fenomenale dubbelaar “Known / Learned” (2015) achter.

Areknamés, Italiaans viertal maakte indruk met hun gelijknamige debuutalbum in 2003 en leverde met “Love Hate Round Trip” in 2006 een iconisch album af dat nog altijd in menig ‘aller tijden’ lijstje prijkt. Na “In Case of Loss” in 2010 verscheen er geen nieuw werk meer.​

B

Bee&Bee Records.
Een beetje valsspelen, want het Nederlandse label werd in 1996 opgericht, maar de meeste progreleases verschenen na onze oprichting. Een van de medeoprichters van het label was Dolores Bremer. Het label sloeg destijds de spijker op zijn kop met “Painted Palm” van de Slowaakse band Miscellane, het duo Rockenfield & Speer en de Nederlandse formaties Anomaly, Aemen en Triangle. Ik kan me nog goed herinneren dat Dolores Bremer over een bepaalde zin uit een recensie van collega Erik Groeneweg was gestruikeld, ze spoorde mijn telefoonnummer op en maakte een hoop heisa aan de telefoon. In 2004 ging het label ter ziele. Doroles Bremer overleed in 2019 aan de gevolgen van kanker.

Ook opgekomen en weer ondergegaan:
The Barstool Philosophers, de Nederlandse band die met het debuut “Sparrows” (2009) enorme indruk maakte. Na het tweede album “Crossing Over” (2015) bleef het stil.

Blackfield. De samenwerking tussen Aviv Geffen en Steven Wilson. De eerste twee albums “Blackfield” (2004) en “II” (2007) zetten een trend voor vele andere pop-prog acts. In 2017 ging de band met “V” als een nachtkaars weer uit. Met een steeds minder grote rol voor Steven Wilson was de magie verdwenen.

Balloon. De Noord-Hollandse formatie kwam in 2007 met het debuut “Motivation”. Casper Middelkamp voorspelde dat de band nog wel eens groot zou kunnen worden, maar het bleef bij dit ene album.

Ons ontvallen:
Joost Boley. Joost was vanaf het prille begin betrokken bij Progwereld. Ik leerde hem kennen via een forum. Hij was echt een muzikale veelvreter. Hij had een enorme honger naar goede progmetal en heeft heel wat bands in het zoeklicht gezet. Zijn recensies waren vaak kort en krachtig, maar hij wist daarin altijd de kern te raken. Tussen 2001 en 2007 schreef hij ruim 160 recensies. Daarna stapte hij over naar Aardschok. Hij bleef ons altijd volgen en van tips voorzien. Op 10 april 2024 overleed hij aan lymfeklierkanker.

C

Hansi Cross. De Zweed Hansi Cross is bekend van zijn band Cross, maar misschien nog wel meer van zijn platenlabel Progress Records dat hij in februari 1999 oprichtte. Uit zijn stal kwamen releases voort van bands als Galleon, Grand Stand, Spectrum, High Wheel, Brother Ape en Magic Pie. Wij leerde Hansi Cross kennen als een zeer betrokken eigenaar. Na bijna elke recensie van een album uit zijn label konden wij een passievolle en vaak ook behoorlijk kritische mail van hem verwachten. Hij ging voor zijn bands door het vuur.
Met Cross kwam hij tot 13 releases. Op 17 augustus 2017 verloor hij de strijd tegen kanker.

Ook opgekomen en weer ondergegaan:
La Coscienza Di Zeno. Kwam in 2011 op met het gelijknamige debuutalbum dat helaas een beetje ondersneeuwde in een lawine van geweldige albums dat jaar.  Maar in 2013 kwam de band met opvolger  “Sensitivita”, dat door Fred Nieuwesteeg werd bestempeld als ‘meesterwerk’. Ook het derde album “La Notte Anche Di Giorno” gooide hoge ogen. Het jaar erop deed de band Nederland aan voor een dubbelconcert met landgenoten Unreal City. Daarna bleef het stil. Hun website is inmiddels opgeheven.

D

DVS Records
René Janssen was geen onbekende naam in de prog. Hij was recensent voor DPRP en was de oprichter van Progpower Europe dat in 1999 de eerste editie had. In 2001 richtte hij samen met Erik van Geel het label DVS Records op. Het was het eerste label dat het met ons aandurfde en ons voorzag van nieuwe releases, waar de andere labels in onze begintijd nog de kat uit de boom keken.

Releases van formaties als Alias Eye, Into Eternity, Sonic Debris en Wolverine gaven het label cachet. Opvallend was het mooie artwork van de releases dat veelal door de Noorse ontwerper Matthias Norén werd verzorgd. Op 31 december 2007 kwam er een einde aan het label.

Demians
Fransman Nicolas Chapel is introvert en bijzonder op zichzelf. Muziek is zijn medicijn tegen sociaal isolement. In 2008 komt zijn eerste album “Building An Empire” uit. Oud-collega Govert Krul is diep onder de indruk. Het album wordt overval goed ontvangen. Zo goed dat hij het voorprogramma voor Marillion, Anathema en Porcupine Tree mag verzorgen. Iets wat deze einzelgänger heel slecht trekt. In 2010 komt zijn tweede album “Mute” uit dat ook goed wordt ontvangen. Later volgen nog “Mercury” (2014) en “Battles” (2016), maar die vallen vies tegen. Tegenwoordig werkt hij als producer en arrangeur.

Ook opgekomen en weer ondergegaan:
The Dust Connection. Wederom een Nederlandse formatie. In 2003 maakt het gelijknamige debuut een ‘verplettende indruk’ op oud-collega Rob van Oosten. Er volgt nog een ep en in 2009 is daar het laatste album “Trails” waar Ruard Veltmaat zeer enthousiast over is. Daarna blijft het stil.

E

Enochian Theory
Voor deze Britse progmetalformatie lag de wereld open. Hun derde album “Evolution: Creatio Ex Nihilio” deed het zeer goed bij recensenten en publiek. Ruard Veltmaat schreef: ‘het album grijpt je gelijk bij de strot, maar hoe vaker je luistert, hoe mooier hij wordt’. In 2012 verscheen “Life… And All It Entails” dat ook positief werd ontvangen. Er is nooit een break-up gecommuniceerd, maar de website staat al jaren op zwart.

Ons ontvallen:
Keith Emerson, kan niet ongenoemd blijven. Eén van de grootste en meest invloedrijke muzikanten uit ons genre overleed op 10 maart 2016 door zelfdoding.

F

Frameshift.
Hij kwam binnen met een knal. Iedereen sprak in 2003 over Frameshift. Het debuutalbum “Unweaving The Rainbow” van de Duitse, in de Verenigde Staten woonachtige, multi-instrumentalist Henning Pauly maakte op velen indruk. Voor de zang had hij Dream Theater-zanger James LaBrie gestrikt en dat leverde sowieso veel aandacht op. Oud-collega Rob van Oosten steekt ook de loftrompet in zijn recensie van het album.

Twee jaar later is er een tweede album genaamd “An Absence Of Empathy”,  maar dat weet dan weer geen potten te breken. Pauly doet daarna nog sessiewerk voor Shawn Gordon (ProgRock Records).
In februari 2012 meldt Pauly op zijn website dat hij weer helemaal terug is en een nieuwe studio heeft gebouwd. Daarna stort hij zich volledig op zijn YouTube-kanaal HP42 (bijna 200.000 abonnees) waarin hij, tot op de dag van vandaag, voornamelijk gitaren en gitaarapparatuur recenseert.

G

Grudzinski, Piotr.
Eind 2002 begon het nieuws al een beetje te gonzen. Er zou een nieuwe Poolse band zijn die een ware sensatie beloofde te worden. Al snel viel de naam Riverside. Van hun eerste demo waren slechts 300 exemplaren in omloop. Ik heb hemel en aarde bewogen om deze voor Progwereld in bezit te krijgen. Erik Groeneweg schreef de recensie en noemde de plaat een “juweeltje”. Als Erik zoiets zegt, dan weet je dat het een wereldplaat is! Een jaar later verscheen het volwaardige album “Out Of Myself”, dat inmiddels het predicaat ‘klassieker’ dubbel en dwars heeft verdiend.

Gitarist Piotr Grudziński was medeoprichter van de band en drukte met zijn melodieuze gitaarsolo’s een aanzienlijk, positief stempel op de muziek. De eerste keer dat ik de band live zag, was in april 2005 in De Boerderij in Zoetermeer. Grudziński had een indrukwekkend voorkomen en zou zo door kunnen gaan voor een lid van een motorbende. Desondanks was hij een zeer zachtaardige en vriendelijke man. Hij groeide al snel uit tot publiekslieveling.

Op 21 februari 2016 sloeg het nieuws van zijn overlijden in als een bom. Hij was die nacht overleden aan de gevolgen van een hartstilstand. Zijn prachtige gitaarsolo’s en vele songteksten zullen voor altijd voortleven.

Gentle Knife
In een periode waarin de ene na de andere progressieve rockband uit Noorwegen opstond, verscheen ook Gentle Knife. De naam van deze band, die uit maar liefst elf (!) muzikanten bestond, is een samenvoeging van de namen Gentle Giant en The Knife (van Genesis). Dit beloofde direct veel goeds voor de muzikale richting. Hun gelijknamige debuut uit 2015 klonk authentiek en zat vol met knipoogjes naar de grootheden uit de jaren zeventig.

Twee jaar later volgde het album “Clock Unwound”, dat kwalitatief nauwelijks onderdeed voor hun eerste werk. Echter, in 2019 kwam het onverwachte bericht dat de band was opgeheven. Het bleek onbegonnen werk om de groep met zo’n groot aantal leden organisatorisch in stand te houden.

Ook opgekomen en weer ondergegaan:
Grand Stand. Niet bij veel mensen bekend ben ik bang, maar hun enige album “Trick Of Time” beluister ik 23 jaar na het uitkomen nog met regelmaat. Je kunt het nog altijd op Spotify luisteren.

H

Harvest

In 2009 valt er een enveloppe op de deurmat. Hierin tref ik het album “Underground Community” van de uit Barcelona afkomstige band Harvest. Ik ben in verwarring door het handgeschreven Nederlandse briefje dat erbij zit. Het blijkt dat zangeres Monique van der Kolk in Groningen is opgegroeid en sinds haar twintigste in Barcelona woont. In de band zitten ook Jordi Amela en Jordi Prats die eerder speelde in de band Dracma.

Een uitgebreid interview met Monique volgt in 2010. Ik gooi een lijntje uit bij Edo Spanninga (Flamborough Head) en die boeken Harvest voor de laatste editie van Progfarm, waar ze een hele goede indruk maken. De band werkt mee aan ons Nederlandstalige 10-jarig jubileum album “Prog NL” met het nummer De Stille Zwerver. Het tweede album “Chasing Time” komt in 2012 uit en doet het vooral in Nederland erg goed. Twee jaar later volgt hun derde en tevens beste album “Northern Wind”.  Het viertal doet in maart 2016 wederom Nederland aan voor een dubbelconcert met Nice Beaver (nu Paravane) bij Serious Music Alphen. In 2017 schrijft Monique van der Kolk een serie columns voor Progwereld. In de periode daarna valt de band uiteen.

Jordi Prats, Jordi Amela en Alex Ojea brengen in 2019 nog een instrumentaal album uit onder de naam On The Raw. Monique van der Kolk en Jordi Amela vormen samen de formatie Maybe Violet waarbij ze meer richting de popmuziek opschuiven.

Ook opgekomen en weer ondergegaan:
Helmet Of Gnats. Beetje valsspelen omdat de band al in 1996 het eerste album uitbracht, maar hun tweede album “Helmet Of Gnats” zette de band écht op de kaart met een geweldige combinatie van prog en jazzrock in de stijl van Happy The Man. Het tweede album “High Street” was helaas een stuk minder sterk. Daarna bleef het stil.

I

Introitus
In mei 2011 kwam het debuutalbum “Elements” van de Zweedse formatie Introitus uit op Progress Records. Ik was behoorlijk positief verrast door de muziek die grotendeels gemaakt werd door de familie Bender (Papa Mats, mama Anna en kinderen Johanna en Matthias). Ook andere magazines/sites waren ronduit positief. Het maakte dat de band werd uitgenodigd om op de laatste editie van Progfarm te komen spelen. Dat optreden werd een lijdensweg voor de aanwezigen. Er werd ronduit vals gezongen en het lukte de band niet om de muziek van het album goed live te spelen. Ik weet nog dat Markwin Meeuws en ik op de terugweg bespraken wie dat optreden zou bespreken. Het werd Markwin en hij wond er geen enkel doekje omheen.

In het najaar van 2014 volgt het tweede album “Anima” maar dat wordt door Mario van Os bestempeld als ‘zoetsappig’ en ook het derde album “Shadows” kan geen potje meer breken en valt op door de veelal slechte zang van Anna Bender. Daarna gooide de familie de handdoek in de ring. Mats Bender maakt nog steeds muziek en bracht in 2024 “Renaissance 1978 – 1986 Part I, Music From the Past” uit. Zonder Anna, dat dan weer wel.

Ook opgekomen en weer ondergegaan:
In Nomine. Echte liefhebbers van Neo-prog zouden moeten kijken of ze in het bezit kunnen komen van “Mutatis Mutandis” dat in 2000 uitkwam. Ik heb er enorm veel plezier aan beleefd. De mix van oude Marillion, Arena en IQ is zeer te genieten. In 2005 verscheen nog een tweede album “Mythos” van deze Spanjaarden, maar die maakte geen indruk.

Indukti. Deze Polen kregen met hun debuut “S.U.S.A.R” meteen het predicaat ‘Riverside-kloon’, maar maakten met dit album wel degelijk indruk. Ook opvolger “Idmen” uit 2009 kreeg een lovende recensie van ons, maar helaas bleef het bij twee albums.

In-Tension. Deze Nederlandse formatie met zangeres Noortje van de Voort in de gelederen leverde met “Fragments” in 2004 meteen een sterk visitekaartje af. Vier jaar later was de band terug met de ep “Transfigure” die niet helemaal wist te overtuigen. Daar is het bij gebleven.

Ixion. Het project van Jankees Braam. Hij deed het live-geluid voor bands als Knight Area, Ulysses en For Absent Friends, maar maakte met zijn eigen conceptalbums heel veel progliefhebbers blij. Alle drie de albums die hij uitbracht waren van zeer hoge kwaliteit. Na het uitkomen van zijn tweede album “Talisman” sprak oud-collega Joop Klazinga nog uitgebreid met hem. Geen idee wat hij nu doet, maar een terugkeer zou velen verblijden.

K

Knight Area

Begin 2004 kwamen er al nieuwsberichten binnen over een nieuw Nederlands muzikaal project van de broers Joop en Gerben Klazinga. Op 3 februari kwam “The Sun Also Rises” uit. De liefde voor de progressieve rock druipt van het album af. Het album is het Nederlandse antwoord op formaties als Arena en IQ. De naam werd bedacht door Joop Klazinga, het is de letterlijke vertaling van de straat in Boskoop waar Gerben woont.

Dat eerste album wordt een gigantisch succes. Ze staan er zelfs een week mee in de album top 40 (plek 85). Het resulteert in een heleboel optredens met als hoogtepunt hun verschijning op het prestigieuze NEARfest festival in de Verenigde Staten. De band wordt vastgelegd op het label The Laser’s Edge van Ken Golden. Na het tweede album “Under A New Sign” uit 2007 verlaat Joop Klazinga de band. Kort daarna vertrekt ook Rinie Huigen, die wordt opgevolgd door Mark Bogert. In juli 2008 spreken wij de band voor het eerst. Vele liverecensies en interviews zouden volgen. In de zes albums die daarna volgen ontwikkelt de band een wat steviger geluid, maar blijven ze de progrock altijd trouw. Na de release van D-Day II kondigt de band het einde van de formatie aan. Op 10 december 2023 geven ze in Luxor Live in Arnhem hun laatste optreden.

Kayak
High Tide Formation was het studentenbandje van o.a. Ton Scherpenzeel, Pim Koopman en Max Werner. De bandnaam werd veranderd in Kayak en de rest is geschiedenis. In 1984 werd de band opgeheven.
Maar in 1999 werd de band door de formatie De Kast gevraagd om met hen op te treden. Dat klikte goed en in 2000, een paar maanden voor onze oprichting, kwam het tiende album “Close to the Fire” uit. Voor de concerten werd Bert Heerink gevraagd, die na gezondheidsproblemen van Max Werner de enige zanger werd. In 2003 werd “Merlin” opnieuw opgenomen en met een flink aantal nummers uitgebreid. Het kwam uit onder de naam “Merlin: Bard of the Unseen” en het werd een groot succes. Er volgden meerdere albums en vele wisselingen in de bezetting.

Op 23 november 2009 overleed drummer Pim Koopman aan een hartstilstand. Op negen april 2024 overleed zanger en drummer Max Werner op zeventigjarige leeftijd.

Het in januari 2018 uitgekomen album “Seventeen” werd zeer positief onthaald. De geplande tournee ging echter niet door omdat Ton Scherpenzeel in 2019 een hartinfarct kreeg en later de coronacrisis uitbrak.

In 2021 verscheen het laatste studioalbum “Out of This World”. Op 14 mei 2022 gaf Kayak zijn laatste optreden in De Vorstin in Hilversum, de plaats waar Kayak vijftig jaar eerder werd opgericht.

L

Little Atlas
In 2003 mochten wij kennismaken met de uit Miami, Florida afkomstige formatie Little Atlas. De band rond zanger/toetsenist Steve Katsikas maakte muziek die deed denken aan Echolyn, Salem Hill en Spock’s Beard. Hun (officieel tweede) album “Surface Serene” smaakt direct naar meer.  Netjes twee later verscheen opvolger “Wanderlust” waarover Markwin Meeuws schrijft: ‘een plaat van zeldzaam schone klasse, een plaat die tegelijkertijd nostalgisch als lentefris klinkt’. Steeds schuurt de band tegen een meesterwerk aan, maar maakt deze nét niet. Ook de albums “Hollow” (2007) en “Automatic Day” komen in de buurt, maar stoten net niet door tot het predicaat ‘klassieker’.

Ons ontvallen:
Greg Lake. De man van King Crimson en vooral Emerson, Lake & Palmer overlijdt op 7 december 2016 op 69-jarige leeftijd aan kanker.

M

Martigan
Deze Duitse neoproggers begonnen zo’n vijf jaar voordat we met Progwereld begonnen, maar bekend werden ze met hun album “Man Of The Moment” dat in 2002 uitkwam. Zanger Kai Marckwordt heeft een stemgeluid waar je van moet houden, maar ik heb het altijd erg kunnen waarderen. In 2009 volgde “Vision” dat niet echt potten kon breken. Maar hun sterkste album verscheen in 2015: “Distant Monsters”. Iedereen die neo-prog kan waarderen, zou dit album moeten beluisteren. In 2020 verscheen de mededeling op hun website dat ze vaarwel zeggen en alle fans bedanken.

Ook opgekomen en weer ondergegaan:
Metaphor. Deze Amerikanen begonnen als Genesis coverband, maar gingen al snel eigen muziek maken. Vooral hun laatste album “The Pearle” maakte indruk. De bandleden maken nog steeds muziek, maar niet meer gezamenlijk.

Man On Fire. Het tweede album van deze Amerikaanse formatie “Habitat” was jarenlang het bestverkochte album van platenlabel 10t Records (dat overigens ook opkwam en onderging). In 2011 verscheen “Chrysalis” dat volgens Dick van der Heijde niet voor het eerdere album onderdoet. Daarna bleef het stil. De website is ook opgeheven. “Habitat” is nog wel te beluisteren op Spotify.

N

Erik Norlander

Waar is Erik Norlander gebleven? Die vraag heb ik mij in de afgelopen tijd nog wel eens gesteld. In 25 jaar Progwereld dook zijn naam veelvuldig op. Zo maakte hij met bandmaatje Mark McCrite onder de naam “Rocket Scientists” zeven sterke albums, en ook solo verwende hij ons met 13 releases tussen 1997 en 2016.

In 2000 was hij op twee Ayreonalbums te horen: het tweeluik “The Dream Sequencer” en “Flight Of The Migrator” (voor mij persoonlijk nog altijd de twee beste Ayreon-albums). Arjen Lucassen stak de loftrompet over de Amerikaanse toetsenvirtuoos, maar ruilde hem daarna in voor Joost van den Broek. Tussen 2007 en 2014 speelde hij toetsen bij Asia.

Op 27 april 2001 zag ik hem aan het werk bij het optreden van zijn vrouw Lana Lane in De Boerderij in Zoetermeer en was enorm onder de indruk van zijn enorme (veelal analoge) toetsenarsenaal.

In 2018 was daar het debuutalbum van Dukes Of The Orient waarin Norlander zijn krachten bundelt met John Payne. In 2020 verscheen het tweede album “Freakshow”.

Tegenwoordig is Norlander druk als Director of Product Development bij de Bob Moog Foundation. Achter de schermen is hij vanuit die rol voor veel bands (toetsenisten) een steun en toeverlaat. Laten we hopen dat hij in de toekomst ook weer nieuw werk op ons zal loslaten.

Ook opgekomen en weer onder gegaan:
Narrow Pass. Het Italiaanse duo Valeria Caucino en Mauro Montobbio bracht in 2009 zijn tweede album “In This World And Beyond” uit en wist mij echt te overdonderen. Het duo dompelt je onder in de rijke historie van de Italiaanse symfo en riep echo’s op van formaties als PFM, Le Orme en La Maschera di Cera. In 2015 verscheen nog het album “A New Day” waar collega Fred Nieuwesteeg ook erg lovend over was. Daarna bleef het stil. Hun Facebookpagina is verwijderd.

O

Office 0f Strategic Influence (O.S.I.)
Eens in de zoveel tijd komt er een album uit die de progwereld op zijn kop zet. Een album waar iedereen het over heeft. Dat gebeurde op 18 februari 2003. Op Insideout Records zag “Office Of Strategic Influence” het licht. Een echte ‘supergroep’ bestaande uit Jim Matheos (Fates Warning), Mike Portnoy (Dream Theater) en Kevin Moore (Chroma Key, ex-Dream Theater). Ook Sean Malone (Cynic, Gordian Knot) werd voor zijn baspartijen ingehuurd en Steven Wilson verzorgt de zang op het fenomenale Shutdown.

Erik Groeneweg schreef in zijn recensie: “Hoewel het geluid in alle liedjes redelijk constant is en de nummers wat dat betreft op elkaar lijken, zit er geen enkel zwak nummer tussen. Het zijn wel bijna allemaal korte nummers, maar omdat ze heel erg in elkaars verlengde liggen, ontstaat toch een soort conceptplaat. De zang is somber en sober, maar de zeggingskracht wordt alleen maar groter.”

In 2006 wordt het wachten op een tweede album beloond met “Free”. Een prima album, maar lang niet zo sterk als het debuut. Ook “Blood”, met Gavin Harrison (Porcupine Tree) op drums, dat in 2009 uitkomt, weet niet volledig te overtuigen. Het laatste album “Fire Make Thunder” valt een beetje in het niet. Meer zal er niet in zitten. Kevin Moore heeft zich helemaal teruggetrokken uit de muziek en werkt als psychiater in de VS.

Ook opgekomen en weer onder gegaan:
Oceansize. De band uit Manchester bracht tussen 1999 en 2002 drie ep’s uit, waarna het volwaardige album “Effloresce” in 2003 volgde. De band werd direct omarmd door de reguliere pers en heel veel progliefhebbers. Iedereen is het erover eens dat het album “Frames” uit 2007 het beste album is van de band met zanger Mike Vennart. Op 25 februari 2011 verklaart de band op de site en socials dat ze uit elkaar zijn. Er wordt geen uitleg gegeven. Later blijkt dat de bom gebarsten zou zijn na een optreden in Polen op 23 oktober 2010. De een zegt dat het met drugs te maken had en de ander dat het te maken had met een slepende relatie die op de klippen liep. De bandleden bleven muziek maken in verschillende formaties en als sessiemuzikant. Steve Durose sloot zich bijvoorbeeld in 2011 aan bij Amplifier. In 2015 bracht Mike Vennart met redelijk succes zijn soloalbum “The Demon Joke” uit.

P

Prog-Nose
In 2000 was ik lid van een mailinglist rond progressieve rock. Heel wat liefhebbers, muzikanten en recensenten waren er lid van. Chris Bekhuis en ik maakten er flink reclame op toen we met Progwereld begonnen. Een half jaar nadat we met Progwereld begonnen, kwam er een groep Vlamingen met aankondigingen dat ze iets soortgelijks gingen opzetten. In 2002 was daar de Vlaamse site Prog-Nose. Ze omschreven zichzelf als “een Vlaams collectief van muziekliefhebbers die de discriminatie van het progressieve muziekgenre in Vlaanderen willen tegengaan. Daarom gaan we op allerlei manieren proberen deze muziek in de media te krijgen en dus de aandacht te geven die ze verdient. Deze niet-commerciële website is één van die manieren.”

Mensen van het eerste uur waren bijvoorbeeld Claude Bosschem, Jany Claeskens, Danny Focke, William Beckers, Piet Michem en de veel te vroeg overleden John Bollenberg. In de jaren die volgden, hebben we altijd met bewondering en respect naar onze zuiderburen gekeken. Ze kregen veel voor elkaar. Zo kon je lid worden en met korting cd’s aanschaffen. Ook organiseerden ze concerten. Daarbij was de site zowel in het Nederlands als in het Engels te lezen.

Ergens in de loop van 2006 kwam de website abrupt tot een einde. De site is offline gehaald, waardoor ook alle recensies verloren gingen. Recensent Piet Michem heeft daarna nog enkele jaren voor Progwereld geschreven.

Perfect Beings
Johannes Luley leerden we kennen als gitarist van Moth Vellum en in 2013 maakte hij indruk met een bijzonder veelzijdig soloalbum “Tales From Sheepfather’s Grove”. In 2014 richtte hij de formatie Pefect Beings op en het gelijknamige eerste album was direct een voltreffer!

Op 16 oktober 2015 was daar opvolger “II” die minstens net zo goed was als het debuut. In 2018 volgde het album “Vier”, waarop de band zich opnieuw wist te overtreffen. Het dubbelalbum bevatte vier epics die elk een plaatkant besloegen. De muziek is gelaagd, complex en toch toegankelijk. In 2018 had ik nog een uitgebreid interview met de band. Op mijn vraag naar de toekomstplannen was hun reactie dat ze de wereld gingen veroveren. Die plannen bleken ijdel, want door ‘creatieve meningsverschillen’ ging de band in december 2019 uit elkaar.

Progrock Records
Dit Amerikaanse label werd in 2002 opgericht door toetsenist Shawn Gordon. Hij maakte een vliegende start en werd al snel een van de grootste proglabels na Insideout en Kscope. Een van de eerste klappers van het label was het album “Unweaving The Rainbow”: een samenwerking tussen Henning Pauly en James LaBrie, waar Shawn Gordon ook een toetsensolo verzorgt. Daarna ging het hard. Zo kwamen via zijn label albums uit van bands als Sylvan, Amaran’s Plight, K2, Salem Hill, Presto Ballet, Roswell Six, Frequency Drift, Amarok, Nine Stones Close, Dail en Cryptic Vision. Ook de hier eerder besproken bands Little Atlas en Man on Fire kwamen uit zijn stal. In de eerste twintig jaar dat ik de recensies coördineerde bij Progwereld, had ik altijd goed contact met hem. Hij was makkelijk te benaderen en als we een keer kritisch uit de hoek kwamen, pakte hij dat altijd professioneel op.
Het label kreeg steeds meer last van het downloaden en streaming. Hij ging de samenwerking aan met The Record Label wat zich meer op andere genres richtte. Rond 2012 stopte hij met het label.

Ons ontvallen:
Neil Peart. Zonder twijfel een van de beste (prog)drummers ooit, overlijdt op 7 januari 2020 aan de gevolgen van kanker. Lees vooral het In Memoriam dat oud-collega (en groot fan) Ralph Uffing schreef.

R

Ricocher
In 2000 begint de Brabantse vriendengroep bestaande uit zanger Erwin Boerenkamps, gitarist Bart van Helmond, toetsenist John van Heugten, drummer Maikel van der Meer en bassist Niels Nijssen de formatie Ricocher.  De ep “Quest From The Heartland”  laat een fris neo-proggeluid horen in de stijl van Clepsydra, Pendragon en Timelock. De ep wordt goed ontvangen en de formatie wordt al snel door velen op handen gedragen.

Twee jaar later verschijnt de eerste langspeler “Cathedral Of Emotions”, waarop de band een wat meer volwassen geluid laat horen.

De sympathieke band werkt keihard aan zijn bekendheid en het harde werken werpt zijn vruchten af. Ze krijgen het voor elkaar veel op te treden en onder de aandacht te komen van veel media. Nederlandse bands die een album uitbrengen en verwachten dat de rest wel vanzelf gaat, kunnen van deze jongens nog veel leren. Het derde album “Chains” komt in 2004 uit bij ProgRock Records en wordt geproduceerd door Oliver Phillips en Christian Moos (beiden van Everon).  Maar de mannen krijgen relaties en kinderen en maken carrière. De band stopt in 2006. John van Heugten en Niels Nijssen starten daarna met o.a. Henry Meeuws de band Eleven’s Eve, maar die bestaat maar kort. In 2020 maakt toetsenist John van Heugten nog een album onder de naam Millennium Trilogy Project. Op 23 juni 2022 wordt het nieuws gedeeld dat drummer Maikel van der Meer is overleden.

Ons ontvallen:
Edward Reekers. Op 7 oktober 2025 overlijdt Edward Reekers. Dé stem. De stem van Kayak, Ayreon, van films (o.a. Harry Potter) en van vele commercials (“Merci, dat jij er bent”). Een uiterst professionele, maar ook vriendelijke en aimabele man is niet meer. Lees hier het In Memoriam van collega Marcel Debets.

S

Satellite
Wojtek Szadkowski was een van de drijvende krachten achter de Poolse neo-progformatie Collage. In 1995 kwam het laatste album “Changes” uit, maar Wojtek was nog niet klaar met muziek maken. Hij begon met een soloproject, maar al snel kwamen andere muzikanten in beeld. Als zanger (en bassist) vroeg hij zijn oude bandmaatje Robert Amirian en later sloot ook Collage-toetsenist Krzysiek Palczewski aan. Satellite was geboren. In 2003 kwam het album “A Street Between Sunrise and Sunset” uit. Het werd massaal omarmd en het groeide uit tot een parel in het genre.

Twee jaar later deed opvolger “Evening Games” niet onder voor het debuut. In 2007 komt het derde album “Into The Night” uit, dat een stuk donkerder klinkt, maar lang niet zoveel indruk meer maakt. In 2009 verschijnt het laatste album “Nostalgia”.

Satellite ging officieel nooit uit elkaar. In 2022 was daar opeens het nieuwe Collage-album “Over and Out”, zonder zanger Robert Amirian. Hij heeft zich vooral toegelegd op het maken van muziek voor films en series.

Salmon
In februari 2001 was ik diep onder de indruk van het debuutalbum van het Nederlandse Salmon. “Decade Reference” heb ik weken achter elkaar dagelijks beluisterd. De formatie van zanger en toetsenist Jan Jaap Langereis en bassist Sven de Haan maakt prachtige klassieke symfonische rock. Ook het tweede album “When The Dust Settles” deed het erg goed.

In 2008 publiceerden wij de Wereldse Tien – Oranje Editie – waarin mensen konden stemmen op het beste Nederlandse album. Salmon schopte het tot plaats 37.

De band liet het er na het tweede album bij zitten. Gelukkig kun je de muziek nog luisteren op hun Bandcamp-pagina.

Ons ontvallen:
Chris Squire. Begin mei 2015 werd bekend dat Chris Squire (Yes) acute leukemie had. Amper zes weken later, op 27 juni overleed hij op 67-jarige leeftijd. Lees hier ons In Memoriam.

T

Tr3nity
Soms doe je een muzikale ontdekking die je bijblijft. Omdat er bijvoorbeeld net in die tijd iets belangrijks of intens gebeurt. Denk aan een nieuwe baan, een ingrijpend verlies, of een jubileum. Zo wordt een album aan een gebeurtenis gekoppeld. Zo kocht ik “Subterranea” van IQ twee dagen na de geboorte van mijn eerste kind. Elke keer als ik het album beluister, moet ik aan die tijd denken. Ik heb dat ook met het debuutalbum “The Cold Light Of Darkness” van de neo-prog formatie Tr3nity. Dat album is bij mij sterk gekoppeld aan de beginperiode van Progwereld. Het is een topzwaar en emotioneel album over een meisje dat misbruikt is en later als jonge vrouw steeds verder afglijdt. Geen vrolijke kost, wel heel erg mooi gemaakt. In 2003 brengen ze een tweede album uit genaamd “Precious Seconds”, maar dat weet een stuk minder te overtuigen. Daarna valt het doek.

U

Ulysses

De band wordt eind 1998 opgericht door Sylvester de Jong, Ron Mozer en zanger Raymond Jansen. Hun muziek kruist stevige symfonische rock met progmetal. In 2001 verschijnt hun demo “Eclectric”, met daarop vijf songs. Onze conclusie van dat album is: “De band klinkt nog niet overal even overtuigend maar het begin is er en klinkt veelbelovend.”

In de periode daarna trekt de band zanger Michael Hos aan. In 2008 wordt het album “The Gift of Tears” uitgebracht. De distributie wordt verzorgd door Musea Records en dat doet de band goed. Oud-collega Govert Krul stelt in zijn recensie:  “Met “The Gift Of Tears” zet Ulysses zich definitief op de progressieve kaart. Compositorisch en speltechnisch vestigt men zich aan de top van ons genre”.

In 2015 verschijnt “eMotion”. De band is inmiddels uitgebreid met bassist Gijs Koopman (Knight Area). Ruard Veltmaat kan in zijn recensie maar één conclusie trekken: “en dat is dat Ulysses een solide ster is geworden binnen de Nederlandse symfonische metalscene”.

In 2017 komt er een einde aan de band. Ron Mozer speelt nog mee op het album “Square One” van For Absent Friends en is in 2025 te horen op het tweede album van The One genaamd “Lighter Than Air”. Sylvester Vogelenzang de Jong maakt furore met zijn “Box of Doom” en Gijs Koopman speelt momenteel bij The Foundation.

Ook opgekomen en weer ondergegaan:
Unwritten Pages. Grondlegger en componist van dit project is de van oorsprong Duitse Fred Epe, die al sinds zijn jeugd in Nederland woont. Collega Ruard Veltmaat krijgt in 2010 geen genoeg van het debuut dubbelalbum “Pt. 1: Noah”. De muziek ligt in het verlengde van Avantasia en Ayreon. In 2012 verschijnt “Fringe Kitchen”, maar dat album weet de middelmaat niet te overstijgen. Daarna was de koek op.

V

Vly
Een persoonlijke favoriet. Slechts één album uitgebracht, maar wel een dat ik koester. Vly mag je best een supergroep noemen. Aan de basis staat drummer Mattias Olsson (White Willow, ex-Änglagard) en hij wordt bijgestaan door Elisa Montaldo (Il Tempio Delle Clessidre), gitarist Karl Demata (ex-Crippled Black Phoenix), en zanger Keith Gladysz (Diet Cong, Typical Reptiles).

In 2015 komen ze met hun album “1/[Time]”. Ik vind het album over de hele lengte intrigerend én bloedmooi. Oud-collega Christopher Cusack concludeert: “Op basis van dit album verdient de groep dan ook zonder meer alle aandacht die ze al gehad heeft en nog zal krijgen.”

Helaas bleef het daarbij. Het gebeurt wel vaker dat Matthias Olsen een band formeert en het er na één of twee albums bij laat zitten (The Opium Cartel, Reminder, Ellesmere).

W

De Wereldse Tien
Ik weet nog goed dat Markwin Meeuws in het voorjaar van 2002 begon over “een wekelijks item met lijstjes”. Hij dacht aan een wekelijkse chart op Progwereld, in de lijn van de top 40. Ik was niet meteen overtuigd, en ook medeoprichter Chris Bekhuis was huiverig. Maar Markwin bleef aandringen: “Mensen zijn gek op lijstjes, vooral in de wereld van de prog.” Wij konden ons niet voorstellen dat mensen elke week een lijstje zouden gaan insturen. Maar toen Markwin beloofde al het werk zelf te doen, gingen we overstag. Op 14 augustus 2002 kwam de eerste editie online. Het was vanaf de eerste week een daverend succes. Aan de basis van het succes stond een heel grote groep vaste stemmers. Het was mooi toen in 2004 vele Marillionfans een actie op touw zetten om “Marbles” in De Wereldse Tien te krijgen. Dankzij hun inzet kwam het album vanuit het niets op één binnen, stond elf edities op de koppositie, en bleef totaal 22 edities in de lijst staan. Allemaal records.

Na de honderdste editie publiceerden we een special met allemaal feitjes. Die lees je hier terug. En hier een interview met bedenker en kartrekker Markwin Meeuws. De laatste editie van de Wereldse Tien (nummer 174) werd op vier november 2014 gepubliceerd. Er volgde een doorstart onder de naam Progressive Chart met een eigen website. Met editie 235 stopte deze unieke lijst (intussen uitgebreid tot een top 25) in juni 2020. 

Ons ontvallen:
John Wetton. Op 31 januari 2017 overlijdt John Wetton aan de gevolgen van kanker. Weinig mensen waren zo verweven met ons genre als hij. De zanger/bassist speelde in King Crimson, Uriah Heep en Asia, maar ook in andere grote bands als Wishbone Ash, UK, Roxy Music en Icon. Ons In Memoriam lees je hier terug.

Rick Wright – Hij speelde een sleutelrol in de muziek van Pink Floyd en drukte zo enorm zijn stempel op ons genre. Op 15 september 2008 overlijd hij aan kanker. Lees hier onze uitgebreide In Memoriam.

X

X-Panda
Je zou het niet verwachten: een band uit Estland die een waanzinnig album uitbrengt. Het gebeurde in 2011 met formatie X-Panda. Hun debuutalbum “Flight Of Fancy” werd vooral in ons land een groot succes. Het grootste deel van de zeventig minuten is instrumentaal, maar blaast je echt van je sokken. De band mag later optreden in De Pul in Uden, Poppodium Boerderij in Zoetermeer en W2 in Den Bosch.
Opvolger “Reflections” komt in 2016 uit en is wellicht nog beter dan het debuut. Maar daarna blijft het stil. Ten tijde van het debuut studeerden de jongens nog. Een baan en volwassen leven maakt veelal dat er geen ruimte meer is voor muziek.

Ook opgekomen en weer ondergegaan:
Xinema. Dit Zweedse trio vormde tussen 1985 en 1990 al de formatie Madrigal. Eind jaren negentig doen ze een nieuwe poging onder een nieuwe naam. In 2002 komt het heerlijke album “Different Ways” uit. Het bestaat uit twaalf relatief korte nummers met een kop en staart en heerlijke refreinen.  In 2006 verschijnt “Basic Communication” en deze plaat is minstens net zo goed. Helaas blijft het daarbij. Wie weet gaat het trio onder een andere naam nog eens verder.

Z

Zero Gravity
Het debuut van deze Belgen maakt vooralsnog geen indruk op ons. De vier tracks op deze ep schieten te kort. Dat zit niet in de muzikaliteit, maar vooral in het feit dat ze te veel hun voorbeelden zoals Fates Warning, Metallica en Dream Theater nadoen. Dat verandert als in 2011 de opvolger “Misplaced Moments” verschijnt. Dit album maakt veel meer indruk en een grootste toekomst ligt open voor onze zuiderburen. Maar na dit album blijft het stil rond deze formatie. Zanger Sven Dupon is later nog te horen bij 7th Circle en Axamenta.

Wereldse Jaar 2025

Op het progjaar 2025 plak ik het etiket ‘voor ieder oor wat wils’. Ik hoor een enkeling vragend opmerken: “maar dat is toch ieder progjaar”? Nou nee…. Dit jaar viel enerzijds op doordat gevestigde en erkende namen een nieuw album uitbrachten. The Flower Kings, IQ, Steven Wilson, Dream Theater (zelfs twee uitgaven), Glass Hammer, Rick Wakeman en ‘good old’ Ian Anderson met zijn Jethro Tull deden hun duit in de progzak. Anderzijds kwamen nieuwe en minder bekende groepen met een album dat menig redactielid verraste. Sterker nog, een aantal van deze albums prijken in enkele jaarlijsten. Ambient Den, Wilson Project, Cosmic Cathedral, Jakob Roberge, Paravane en Royal Sorrow zijn enkele voorbeelden. Maar ook oudgedienden en uit het zicht geraakte groepen lieten van zich horen, zoals echolyn, Cervello en Everon.

Net als voorgaand jaar was 2025 ook het jaar van de zogenaamde ‘anniversary uitgaven’. Tal van albums vierden de 50^ste verjaardag. Daarnaast verschenen interessante box sets, zoals die van Solution, Ekseption en Rick Wakeman.

Dit progjaar vatten we net als altijd samen aan de hand van onderstaande jaarlijsten van onze redactieleden. Ieder redactielid heeft in één alinea zijn nummer 1, zijn hele lijst of dit progjaar in een aantal woorden samengevat. Alles bij elkaar levert dat de Progwereld jaarlijst op. Het is maar dat je het weet.

Progwereld in 2025

In ons 24e jaar deden we ook waar wij vooral goed in zijn; het schrijven van albumrecensies. Zoals altijd vind je een doorsnede van de ruim 300 albums die wij recenseerden in de jaarlijsten van de teamleden. Wat daarbij opvalt is dat deze lijsten bij elkaar ruim 60 verschillende groepen en artiesten opleveren.

Naast oorstrelende albums beluisteren bleven wij lezen. Zo lieten wij ons leeslampje schijnen op boeken over Steven Wilson, Derek Shulman (Gentle Giant), Bill Bruford en Progrock in de jaren 80.

Concertbezoek stond ook in 2025 hoog op onze prioriteitenlijst. Onze redacteuren bezochten 35 concerten, waaronder Antimatter, Simon Phillips Protocol, Supersister, RPWL, Moon Safari en de festivals Midsummer Prog en Progdreams. Maar we waren ook bij optredens van de traditioneel jaarlijks terugkerende groepen Mystery en IQ. We waren drie keer aanwezig bij een optreden van Steven Wilson en gingen daarbij zelfs over onze landsgrenzen. Naast Amsterdam zagen wij de populaire Brit in Londen en Düsseldorf. Verder keek Alex Driessen op het witte doek naar de films Pink Floyd At Pompeii en David Gilmour Live at Circus Maximus.

Ondanks de geringe populariteit van onze columns bleven wij daar stug mee doorgaan, alleen al voor ons eigen plezier. Zo kun je columns lezen over Tributebands, Comeback Elpee, Geluidsniveau bij concerten, Live Albums (zelfs twee) en hoe kan het ook anders AI. We interviewden dit jaar een keur aan artiesten. Ik doe een greep: Broers Klazinga, Fabulae Dramatis, The Aurora Project, Arjen Lucassen, Terra, Edo Spanninga, Smalltape en Roine Stolt. Je kunt alles in chronologische volgorde terugvinden via de pagina Specials.

Het nieuwe jaar

Kijken wij met een schuin oog naar de verwachte albums en concerten in 2026, dan belooft ook dat een uitdagend jaar te worden. Niet onvermeld blijft het zilveren jubileum van deze website in 2026. Reden genoeg om je aan te melden voor onze nieuwsbrief, want wij gaan medio april flink uitpakken. Door je op de startpagina aan te melden voor onze nieuwsbrief mis je niets. Mis je toch iets? Wij staan open voor jullie tips en suggesties.

Namens het hele team wensen we je een mooi en progressief 2026!

Hans Ravensbergen,
Hoofdredacteur

De Progwereld redactie

We hebben alle lijstjes van de redactieleden naast elkaar gelegd. De eerste van elke lijst kreeg 10 punten, de tweede 9 en zo verder. Dat leverde het volgende redactielijstje op.

De individuele lijstjes zien er zo uit:

Marcel Debets

2025. De wereld staat overal in brand en de gekken en narcisten lijken overal de dienst uit te maken. Gelukkig vinden we dan toch steeds weer troost in de muziek. Muziek die protesteert tegen de huidige tijdgeest van individualisme en geweld (War Stories), of juist de liefde predikt (Love). Gelukkig is daar ook vrijwel elk jaar muziek die ons wijst op de betrekkelijkheid van het menselijke bestaan en onze plek in het universum (The Overview). Beter om dan jezelf onder de dompelen in een droomwereld, gewoon omdat het mooi is en afleidt van de echte wereld ons heen (Candles & Beginnings en Out of Step).

​​

Alex Driessen

2025 was een redelijk progjaar wat mij betreft. Uiteindelijk wisten de ‘gouwe ouwe’ toppers hun reputatie weer eens te bevestigen. Ze lopen tegen de tachtig maar bewijzen nog steeds aan de top te staan als ze echt hun best doen. Zowel Andrew Latimer als Rick Wakeman verrasten ons met nieuw werk wat in beider geval sterk melancholiek van aard was. Ook Steven Wilson imponeerde, zij het dat het wat langer duurde voordat ik het doorhad. De jazzrock/fusion inbreng komt van Italiaans snarenwonder Matteo Mancuso met zijn debuutalbum, wat een talent! En zeker zo verrassend was het nieuwe album van ‘ons eigen’ Leap Day. En een tsunami aan live albums en prog/jazz, hulde!

Jos Driessen

Wat een jaar! Tribe3, The Emerald Dawn, Remina, Psychonaut, Nosound, Deposed King, Cosmograf, Colin Masson, Bjørn Riis, AVKRVST, Anyone en oja The Flower Kings, om maar een paar te noemen, brachten prima albums uit maar hebben het zelfs niet eens gehaald in mijn top 10! De rangschikking is gebaseerd wat me het meeste raakt en ik heb twee jonge muzikanten met recht bovenaan gepositioneerd omdat zij symfonische rockmuziek niet alleen levend houden, maar ook veelbelovend zijn voor de toekomst.

Maarten Goossensen

Dit was het jaar waarin ik echt weer enorm ben gaan genieten van progrock. Ik vind dat we in 2025 enorm verwend zijn met goede releases. Grote namen vielen mij toch wat tegen (IQ – compleet zielloos, Steven Wilson – té gestileerd), maar gelukkig waren er genoeg verrassingen. Ik was erg blij met de nieuwe Paravane en werd overrompeld door het album van The Sunday Goose dat er bijna nooit gekomen was. Maar de nieuwe Smalltape raakte mij het meest én werd het meest beluisterd. Op de valreep kwam mij het album van Wilson Project ter oren. Die zomaar nog eens verder kan groeien. De titel “debuut van 2025” winnen ze bij mij sowieso. Op naar ons jubileum jaar (25 jaar Progwereld!)

Erik Groeneweg

Best een goed Progjaar, al met al. Grootste verrassing vond ik Moron Police, waar ik voorheen nog nooit van gehoord had. Live vooral genoten van Magoria’s Hollingsworth Mansion, eindelijk te zien zoals het bedoeld was, als theatervoorstelling. En natuurlijk Steven Wilson in Amsterdam, toch wel het beste concert van het jaar.

Dick van der Heijde

Nadat ik begin dit jaar weer als recensent terugkwam bij het Progwereldteam had ik acuut weer belangstelling voor alles dat leeft in de scene. Nou dat heb ik geweten. Wat een enorm goed progjaar was 2025! Ik kan makkelijk nog 20 albums noemen.

Math Lemmen

Ik vond 2025 een redelijk progjaar met weinig echte uitschieters en was aangenaam verrast door het opnieuw hoge niveau van Solstice, wat de band ook live volledig waarmaakte. De nieuwe Moron Police moest even indalen maar bleek uiteindelijk ook weer een schitterende diamant aan het Scandinavische progfirmament. Daarnaast wil ik een dringend beroep doen op de Nederlandse poppodia om het Noorse Pymlico naar Nederland te halen. Dat wordt volgens mij een ware live sensatie. Over live sensatie gesproken: ik heb extreem genoten van de fenomenale meerstemmige zang in combinatie met de instrumentale intensiteit bij het concert van Moon Safari.

Fred Nieuwesteeg

Ik heb dit jaar weer veel te weinig muziek geluisterd. Hoe dan!? Volgend jaar ga ik het écht anders doen! 2025 was voor mij een jaar met de nodige goede platen, zonder echte uitschieters. Traditiegetrouw staat er weer heerlijke klassieke symfo in mijn lijst, de afsluiting van het Italiaanse project van Vincenzo Ricco over het oude Rome spande hierbij de kroon. Over Italianen gesproken, Wilson Project heeft me aangenaam verrast. Ik raakte nu toch echt in de ban van de klanken van Solstice. Twee gitaargrootheden deden van zich spreken door bijzonder werk uit te brengen. Het nieuwe album van IQ was een domper, gewoon doodsaai.

Mario van Os

Meestal is het erg moeilijk om het album van het jaar te kiezen. Emoties en beleving veranderen gedurende het jaar en keuzes worden beïnvloed door stemming en gebeurtenissen. Dit jaar is er echter geen twijfel: Parasomnia is hét album van het jaar. Het beste wat Dream Theater ooit heeft gemaakt en wellicht het album van deze eeuw! Een album dat indruk maakt en momenteel bijna alle mogelijke awards binnenhaalt. Daarnaast heeft Dream Theater dit jaar het in 2024 opgenomen live album “Quarantième” uitgebracht (met jammer genoeg slechts één nieuw nummer). Verder was het album “Aspiral” van Epica een album waar ik naar uitkeek. Een album dat zeker niet teleurstelde. Lunatic Soul, Antimatter, Bjorn Riis, Arjen Lucassen en Amplifier blijven – ook dit jaar weer – goede albums afleveren. Steven Wilson is, na een aantal teleurstellende albums, weer terug in mijn jaarlijst. Met “The Overview” maakt hij gelukkig weer indruk. Gazpacho en Mark Bogert verraste mij met uitstekende albums. Natuurlijk veel meer mooie albums en ook deze keer zullen er weer opduiken die over het hoofd zijn gezien. Zo heb ik bijvoorbeeld het album van Psychonaut te laat kunnen luisteren.

Roger Pruppers

Een jaar dat muzikaal traag op gang kwam, maar na de zomer een tussensprintje trok en uiteindelijk met een ruime voldoende eindigde. Een mix van vertrouwde kwaliteit (Coheed and Cambria, Everon, toch weer eens Dream Theater) en nieuwe ontdekkingen (Barrens, Royal Sorrow, Jakob Roberge en vooral IHLO), waarbij vooral die tweede categorie indruk maakte. Ik kan nog steeds intens gelukkig worden wanneer een (voor mij) onbekende band weet te verrassen, zeker nu dat steeds zeldzamer wordt. Maar 2025 was vooral het jaar dat ik me eindelijk weer vol overgave kon onderdompelen in de podiumcultuur en geweldige shows van onder andere Blood Incantation, Katatonia en TEMIC heb gezien. Advies voor 2026: schaf een paar professionele oordoppen aan en bezoek de poppodia. De bands hebben het nodig. En u misschien ook wel.

Hans Ravensbergen

Niet eerder had ik zo’n moeite met de keuze van mijn album van het jaar. Dat geeft enerzijds aan dat de keuze ook in 2025 reuze was. Maar anderzijds dat er voor mij geen échte uitschieters waren. Lees deze deze lijst daarom voor mijn part als vijf nummers 1 (de nummers een tot en met vijf in mijn lijst) en vijf goede tweeden (de nummers zes tot en met tien). Uiteraard en zoals altijd is deze geordende opsomming een momentopname en voor dit artikel ‘in beton gegoten’. Neem van mij aan dat deze komende tijd vaak zal veranderen.

Jacco Stijkel

Wilson Project is voor mij de grote verrassing van 2025. Hun album Atto Primo heb ik vaak gedraaid (en nog) en met een groot genoegen zag ik deze Italianen optreden tijdens Northern Prog. Het was verder vooral lastig om een top 10 te maken omdat veel albums elkaar niet veel ontlopen. De cd’s van Everon, Ambient Den en Leap Day (om maar wat te noemen) hadden ook in de top 10 kunnen staan bijvoorbeeld. Ik heb in 2025 genoeg goede prog gehoord, maar mis wel een beetje albums die echt boven het maaiveld uitsteken.

Ruard Veltmaat

2025 was een moeizaam muzikaal jaar wat mij betreft. Tot aan de helft had ik slechts een á twee albums die indruk maakten. En een daarvan is gelijk ook mijn nummer 1 geworden, Our Road To Dust van Edensong. Later kwam er nog een aantal bij die het jaar nog goed lieten aflopen, zoals Kauan en Amorphis met een lekkere catchy plaat. Nummer tien is een bijzondere plaat, waar ik na meerdere luisterbeurten pas bewondering voor kreeg, Final Coil met The World We Inherited.

50 jaar Poppodium Boerderij – een terugblik

In 2025 bestaat Poppodium Boerderij vijftig jaar en dat is dit jaar groots gevierd. Al een halve eeuw lang is Poppodium Boerderij het kloppende hart van de livemuziek in Zoetermeer en ver daarbuiten. Van een gekraakte boerderij waar destijds op vrijdagavond een bandje speelde, ontwikkelde het theater zich tot een professioneel poppodium met een capaciteit van 750 bezoekers en zo’n 120 concerten per jaar. De Boerderij staat voor passie, muziek en onvergetelijke herinneringen.

Foto: website poppodium Boerderij

Dat ging niet zonder slag of stoot: er werd strijd gevoerd met de gemeente en omwonenden, er waren afwijkende ideeën over de invulling van een jongerencentrum. Maar er waren ook knokpartijen, overlast, drugs- en overmatig drankgebruik, resulterend in een slecht imago. De verhuizing naar een modern nieuwbouwpand buiten het stadcentrum in 1998 leek de oplossing. De Boerderij overleefde diverse directies en besturen en een bijna-faillissement.

Ondertussen nam de populariteit enorm toe, zowel voor publiek als bands. Uiteindelijk was het poppodium zodanig succesvol dat het opnieuw uit haar jasje groeide. De gemeente Zoetermeer keurde zeer recent (september 2025) unaniem de plannen voor een nieuw gebouw goed. Op een locatie slechts een steenworp verwijderd van de huidige plek, en niet te ver van de oorspronkelijke locatie uit 1975: de cirkel is rond.

Progressieve rock

Vele grote namen hebben regelmatig het podium betreden, net als een aantal toppers uit de progressieve rockscene: Steven Wilson, Marillion, Steve Hackett, Asia. IQ houdt hier al vele jaren zijn traditionele Xmas Bash en ook Manfred Mann, Ray Wilson, Pendragon, Arena en Mystery keren vrijwel elk jaar terug naar hun geliefde Boerderij. En niet alleen voor de hoge mate aan professionaliteit van de medewerkers op bijvoorbeeld technisch gebied, maar ook voor de verse smaakvolle gerechten uit de keuken!

Poppodium Boerderij is in het verleden vele malen hoog genoteerd geweest als het gaat om ‘Best Prog Venue’ in het toonaangevende Britse muziekmagazine PROG. Ook voor Progwereld is de Boerderij een bijzonder gewaardeerd theater. Wij doen regelmatig verslag van optredens van artiesten en bands binnen ons geliefde genre.

125 Vrijwilligers

Poppodium Boerderij zou niet zijn waar het nu staat zonder de toewijding van een grote groep vrijwilligers. Al vijftig jaar lang zetten zij zich onvermoeibaar in om van elke show een succes te maken, van het begeleiden van artiesten tot het ontvangen van bezoekers. Hun enthousiasme en betrokkenheid worden geroemd en vormen het fundament van de Boerderijfamilie. 

Documentaire

Een documentaire, volledig gewijd aan de Boerderij, vormde het hoogtepunt van het jubileumjaar. Die vertelt het verhaal van een halve eeuw Boerderij. Op 23 mei jongstleden ging de documentaire in première en op 24 mei, de daadwerkelijke verjaardag, was de film toegankelijk voor publiek.

In deze mini-special kijken wij op onze eigen manier terug op 50 jaar De Boerderij. Met een aantal teamleden halen we mooie herinneringen op.

Alex Driessen

Wat was je eerste concert in De Boerderij?

Wishbone Ash, november 2000, daarna een kleine 200 shows.

Welke drie optredens sprongen er voor jou uit, en waarom?

Asia, 2009. Ik had ze gemist in 1982, originele line-up met alle sterren inclusief Howe en Wetton.

Peter Frampton, 2011. Een absoluut icoon, groter dan groot in de jaren zeventig, en sympathieke kerel bovendien.

UK, 2012. Dat was de tweede keer na 1979, het duo Wetton/Jobson, magische muziek. 

Flower Kings/Neal Morse band, 2013. Een dubbelconcert met Transatlantic als toegift, mijn toenmalige vriendin ontmoet. 

Maar ook Steve Hackett, Flower Kings, IQ, te veel om op te noemen. En tweemaal ProgDreams mogen presenteren op het podium, al bijna 10 jaar als vrijwilliger werkzaam voor vertalingen.

Wat is je wens voor de toekomst van De Boerderij?

Dat de programmering overeind blijft met veel ruimte voor prog. En dat de gemoedelijke huiskamersfeer niet inboet na het vertrek naar de nieuwbouw in de toekomst.

Maarten Goossensen

Wat was je eerste optreden in De Boerderij, en wat herinner je je er nog van?

Dat was IQ op vrijdagavond 17 november 2000. Ik ben opgegroeid in Zoetermeer en kende De Boerderij wel, maar was er nog nooit geweest. Het was in de tijd dat we achter de schermen al hard aan de lancering van Progwereld werkten. Ik was onder de indruk van de zaal, maar zeker ook van IQ. Met name Mike Holmes speelde die avond de sterren van de hemel.

Welke drie optredens in De Boerderij sprongen er voor jou uit en waarom?

3. John Wetton, vrijdagavond 19 januari 2001. Vooral nu ik terugkijk, vond ik dit optreden bijzonder. Ik ben dankbaar dat ik deze legende aan het werk heb gezien. Het was ook zo’n beetje het enige concert dat ik samen met mijn vrouw bezocht. Het bleef die avond gezellig… Precies negen maanden later werd onze dochter geboren. We hebben er nog even aan gedacht om haar “Emma” te noemen, naar het gelijknamige nummer van Wetton, maar hebben daar toch vanaf gezien 😉.

2. Iona, zaterdagavond 22 november 2014. Deze avond was ronduit magisch. De band was in topvorm en Joanne Hogg zong fenomenaal. De sfeer, zowel op het podium als tussen de band en publiek, was echt bijzonder. Achteraf was dit het laatste concert van deze bijzondere formatie in Nederland. Ik had het voor geen goud willen missen.

1. Star One, zaterdagavond 28 september 2002. De Boerderij was een aantal dagen gesloten omdat er voor dit optreden flink opgebouwd moest worden. De zaal was helemaal omgetoverd tot een soort space ship. Je voelde de verwachting en spanning in het publiek. Die avond was ongekend! Floor en Irene Jansen verzorgden de achtergrondzang en Russel Allen was in bloedvorm. Maar ster van de avond was Damian Wilson, die geweldig goed bij stem was en werkelijk overal op klom wat hem maar kon dragen. 

Wat is je wens voor de toekomst van De Boerderij, of wat wens je de medewerkers toe?

Allereerst wil ik de mensen van De Boerderij bedanken voor ontelbaar veel uren concertplezier. Ik wens ze een passend nieuw gebouw toe waarin de warme sfeer behouden blijft, en ik wens ons progliefhebbers toe dat ze ons genre trouw blijven.

Math Lemmen

Wat was je eerste optreden in De Boerderij, en wat herinner je je er nog van?

Neal Morse, 26 mei 2007, IO Pages festival. Vóór het optreden van Morse met zijn band liep de Boerderij helemaal vol. Morse was ontzettend gedreven en leverde met zijn (Nederlandse) band een fantastisch concert af. Tovenaar op de gitaar Paul Bielatowicz stal de show. Hij had de niet te benijden taak om het sublieme gitaarwerk van Paul Gilbert op Sola Scriptura te vertolken.

Welke drie optredens in De Boerderij sprongen er voor jou uit en waarom? 

U.K., 26 december 2012. U.K. is mijn all time favorite band, en het was een jongensdroom om deze band ooit nog een keer live te mogen zien, al ontbraken Bruford en Holdsworth. We hadden een pas om tijdens de soundcheck aanwezig te mogen zijn, wat zeer interessant was. Het bleek dat er nog wat puntjes op de i moesten worden gezet bij een aantal overgangen. Ook nog even een babbeltje met Jobson en Wettton gemaakt. In 2015 kwamen ze nog een keer terug met Donati op drums in plaats van Husband, wat in mijn oren een verbetering was. Van dit optreden staat wel een recensie op de site.

Karmakanic, 27 april 2012. Dit was de uitgebreide sterbezetting met Göran Edman, Nils Erikson, Morgan Ågren, Krister Jonsson en Lalle Larsson. Deze avond klopte alles, vooral ook het geluid, waardoor we een fantastische uitvoering van Reingolds mooiste nummers kregen voorgeschoteld. 

Moon Safari, 22 november 2025. Na een ietwat rommelige opening genoten van de fenomenale meerstemmige zang van deze Zweedse band. Ook het instrumentale aspect hadden ze uitstekend voor elkaar. Vooral de nummers van hun laatste album “Himlabacken Vol. 2” klonken fantastisch. 

Wat is je wens voor de toekomst van De Boerderij, of wat wens je de medewerkers toe?
Alle succes met de uitbreiding en dat ze in deze lastige tijden overeind kunnen blijven.

Hans Ravensbergen

Wat was je eerste optreden in De Boerderij, en wat herinner je je er nog van? 

Mijn eerste optreden, als toeschouwer dan, kan ik me niet meer herinneren. Dat is te lang geleden. Wat ik me wel kan herinneren zijn de diverse festivals en meerdaagse evenementen. Die waren over het algemeen uitstekend verzorgd en kenden een sterk affiche. 

Welke drie optredens in De Boerderij sprongen er voor jou uit en waarom? 

Natuurlijk zijn het veel meer dan drie optredens die eruit sprongen. De drie die me het eerst voor de geest komen zijn:

Een optreden van Neal Morse, ik meen tijdens het iO-Pages festival in mei 2007. Neal Morse trad toen op met zijn Nederlandse begeleidingsgroep. Ik stond vooraan en zag Neal meer onder dan achter zijn keyboard zitten, liggen, staan…

Tijdens datzelfde festival trad Mangala Vallis op, een Italiaanse band waarvan we al lang niets meer vernomen hebben. De zanger was Bernardo Lanzetti (tevens PFM) met zijn uit duizenden herkenbare stem. Ik vond dit een zeer goed optreden omdat alles klopte. Later bleek dat het optreden met zeer beperkte middelen (één camera) was opgenomen en terecht kwam op de dvd “Intergalactic Live Video Archives”. Ook deze dvd vind ik op zijn zachtst gezegd indrukwekkend. 

Jadis & Shadowland op 20 februari 2010. Ik zag daar Jadis voor het eerst live. Maar net zo (of nog…) interessant(er) vond ik het voorprogramma Shadowland. Deze hobbyband van Clive Nolan had die periode een (te) korte revival met een verzamelalbum en een livealbum/-dvd. Ook werd toen de boxset “Cautionary Tales” uitgebracht. 

 Wat is je wens voor de toekomst van De Boerderij of wat wens je de medewerkers toe? 

Ondanks dat ik minder vaak een concert bezoek, blijft Poppodium Boerderij voor mij het beste podium, waar ik nog graag hoop te komen. Ik wens het Poppodium en iedereen die daar al dan niet belangeloos werkt het allerbeste. Op naar de nieuwbouw! 

Het verhaal achter de platenhoes met Robert Jan Stips

Zondag 14 december 2025, Podiumcafé, Poppodium Boerderij, Zoetermeer

Popprofessor Gerrit-Jan Vrielink is bekend om zijn gigantische verzameling platen en zijn encyclopedische kennis van muziek en met name platenhoezen. In de coronaperiode mondde zijn hobby uit in ruim 100 columns en uiteindelijk in een aantal heuse optredens. Hij heeft de smaak inmiddels te pakken: op zondagmiddag 14 december trad hij wederom op in het Podiumcafé van de Boerderij in Zoertermeer waar hij al jaren als vrijwillige stagemanager fungeert. En ditmaal met een bijzondere co-host: niemand minder dan Robert Jan Stips staat hem bij op een reis langs de bands uit zijn lange loopbaan als musicus. Een bomvol Podiumcafé in Poppodium Boerderij in Zoetermeer is getuige van een tweegesprek tussen GJ en RJ, ondersteund door audio en visuele ondersteuning op het kleine podium in de bar. Er hangt een goede, enigszins uitgelaten sfeer, het publiek is gemengd maar de eerlijkheid gebiedt dat de gemiddelde leeftijd toch wel boven de zestig ligt.

In hoog tempo worden onder meer de samenwerkingen met een nog jonge en onbekende Anton Corbijn, de Engelse saxofoonlegende Elton Dean en diens Amerikaanse tegenvoeter Charlie Mariano onder de loep genomen. Maar ook plaatopnames in de beroemde Manor studio in Engeland (Mike Oldfield) en referenties aan Camel, Soft Machine en de Canterbury scene komen voorbij. Evenals de kreet ‘Mondriaan pop’ (Nits), de Haagse connectie, de eerste ervaring met een Mini Moog bij de Earring, hoezen bestellen bij Hipgnosis en Radar Love van een ‘voller’ geluid voorzien. Als muzikale omlijsting gelden de Beethoven versie van Nescio en de ‘Chopin meets Blues’ vingeroefening door Stips.

De muzikale intermezzi vormen naar mijn mening sowieso het hoogtepunt van de middag, door Stips uiterst smaakvol uitgevoerd. Dat begint al bij aanvang als hij een potpourri van de keuze voor zijn eerste elpee in 1966 met zijn pianospel omlijst. Voor de geïnteresseerde: de keuze tussen Beach Boys, George Gershwin en Lovin’ Spoonful viel in het voordeel van die laatste uit. Maar ook de geheel op piano gespeelde versie van She Was Naked en het duet samen met zangeres Jane Goulding in een Sweet d’Buster nummer mochten er zeker zijn.

Na de pauze komt Stips’ lidmaatschap bij het eveneens Haagse Golden Earring ruimschoots aan bod. Maar ook zijn solowerk, de samenwerking met The Nits, zijn productiewerk voor onder andere Gruppo Sportivo en de wedergeboorte van Supersister komen ter sprake. Stips verhaalt honderduit en met veel humor en kwinkslagen over zijn inmiddels zes decennia omvattende muzikale loopbaan. Vrielink probeert nog wat orde te scheppen door regelmatig terug te grijpen op het belang van de hoesontwerpen, Stips lijkt maar nauwelijks geïnteresseerd. Beide heren zijn aan elkaar gewaagd, er is zeker geen sprake van de fan en zijn idool.

Al met al een geslaagde combi van interview, informatie, anekdotes, muziekfragmenten, onthullingen en vooral livemuziek. Het ligt een beetje in het verlengde van de tegenwoordig zo populaire podcast maar dan in een theaterversie en smaakt naar meer. Wordt ongetwijfeld vervolgd.

Wereldse Jaar 2024

Mijn eerste volledige kalenderjaar als hoofdredacteur was er een met uitdagingen. Gelukkig maar, het betekende nooit een saaie dag. Het aanbod van prog- en aanverwante albums verliep dit jaar, net als het klimaat: grillig en wisselvallig. Werd ons (digitale) bureel de eerste helft van het jaar overspoeld met albums, het tweede halfjaar leed aan een aanzienlijke droogte. Als het goed is, merkten onze lezers daar niets van, gelet op het gemiddeld aantal albumrecensies van zeven per week.

Ons team werd versterkt met Jurriaan Hage, een ervaren recensent die de nodige kennis van het wereldje meebracht. Verder bleek de in 2024 geïntroduceerde playlist op Spotify een groot succes. Daar gaan wij mee door, zie ook verderop in dit artikel. Een ander succes, al zeggen wij het zelf, is dat wij in het laatste kwartaal van 2024 de nieuwspagina nieuw leven hebben ingeblazen.

Ons bereikte het zeer droevige bericht van het overlijden van onze oud-medewerker Joost Boleij. Joost was jarenlang een loyaal en uitstekend recensent.

Het progjaar 2024

Zoals ieder jaar zijn de meningen binnen ons team verdeeld. De een vond 2024 een geweldig progjaar, de ander vond het jaar maar matig. Het viel mij persoonlijk vooral op dat  oudgedienden van zich lieten horen. David Gilmour, Peter Gabriel, Steve Hackett en Jon Anderson brachten albums uit. Het kwartet is goed voor ruim 300 levensjaren.

Het progjaar 2024 vatten we traditiegetrouw samen aan de hand van onderstaande jaarlijsten van onze teamleden. Ieder teamlid heeft in één alinea zijn nummer 1, zijn hele lijst of dit progjaar samengevat. 

Progwereld in 2024

Ook dit jaar bestond onze core business uit albumrecensies. Je vindt een doorsnede van de ruim 350 albums die wij recenseerden in de jaarlijsten van de teamleden. Naast albums lieten wij ons leeslampje schijnen op boeken over Steve Hackett, Mike Oldfield, Verborgen Parels en Progrock uit Noorwegen.

Stond concertbezoek in 2023 op een lager pitje, in 2024 trokken onze teamleden er vaak op uit en zelfs de landsgrenzen over. Alex Driessen stak zijn liefde voor Yes niet onder stoelen of banken en bezocht deze groep naast Arnhem ook in Antwerpen en Londen. We waren aanwezig bij een van de optredens van David Gilmour in The Royal Albert Hall in Londen. Fred Nieuwesteeg was aanwezig bij het laatste Night of the Prog Festival op de Loreley in Duitsland. Binnen ons land bezochten we onder meer optredens van Fish, Jadis, Big Big Train en Threshold. Online volgde Mario van Os vanuit Hongarije het optreden van Epica. Verder bezochten we het curieuze en particuliere museum RockArt in Hoek van Holland. Progwereld gaat nog steeds niets te ver.

Ondanks de mindere populariteit onder onze lezers, blijkt uit de statistieken, bleven we columns schrijven. Al was het alleen al voor ons eigen plezier. Dit keer onder andere over Spotify, het getal 50, Buisklokken en Influencers. We noteren twee specials. Onder regie van Jos Driessen publiceerden wij Focus Op Focus en geïnspireerd door de column 50 schreef Alex Driessen (een jaartje later) over “Tubular Bells” van Mike Oldfield.

In 2024 interviewden wij een scala aan artiesten. Ik doe een greep: Caligula’s Horse, Magoria, Gula, Nick D’Virgilio (Big Big Train), Ritual, RanestRane, de nieuwe Noorse groep Meer en niemand minder dan Jon Anderson legden wij vragen voor, of spraken we live dan wel online.

Het Wereldse Jaar op Spotify

Net als in 2023 hebben onze recensenten hun twee favoriete tracks van afgelopen jaar geselecteerd. We hebben daarvan de playlist “Het Wereldse Jaar 2024” gemaakt, nu beschikbaar op Spotify. Het is een playlist met (volgens ons) het beste wat 2024 aan progressieve muziek te bieden had. Like de lijst en hij wordt automatisch aan je Spotify-bibliotheek toegevoegd. Veel luisterplezier gewenst!

Het nieuwe jaar

Met in het Progvizier de verwachte albums en concerten in 2025, belooft ook dat een uitdagend jaar te worden. Zoals jullie van ons gewend zijn volgen we de ontwikkelingen in de progwereld op de voet en zullen daar verslag van doen. Mis je iets? Wij staan open voor jullie tips en suggesties.

Namens het hele team wensen we je een mooi en progressief 2025!

Hans Ravensbergen,
Hoofdredacteur

De Progwereld redactie

We hebben alle lijstjes van de redactieleden naast elkaar gelegd. De eerste van elke lijst kreeg 10 punten, de tweede 9 en zo verder. Dat leverde het volgende redactielijstje op.

De individuele lijstjes zien er zo uit:

Marcel Debets

Tot aan de recensie van het album van Circe Link & Christian Nesmith door Erik had ik nog geen flauw idee wat mijn nummer 1 zou worden. Ook nummer 2 tot en met 10 niet trouwens. Arcana is een van de beste albums die in jaren verschenen is. Totaal geen vernieuwende prog, maar ergens toch verfrissend. Opeth is een no-brainer, maar verscheen natuurlijk ook pas laat dit jaar. Vola op 3 blijft bovengemiddeld goed, maar het geluid begint wat sleets aan te doen. De rest is min of meer willekeurig, er was niet heel veel dat me dit jaar bijzonder boeide. Op naar 2025!

​​

Alex Driessen

2024 was geen echt slecht progjaar wat mij betreft. Het eerste deel van het jaar werd gedomineerd door de ‘jonkies’ Barock Project en HFMC maar uiteindelijk wisten de ‘oldies’ zich weer te profileren als ‘goodies’. Ze lopen tegen de tachtig maar bewijzen nog steeds aan de top te staan als ze echt hun best doen. Daar tussenin Big Big Train met een sterk album na een moeilijke periode voor de band.

Jos Driessen

In de breedte een prima prog jaar, met zelfs twee Nederlandse producties in mijn top 3! Waarvan Mangrove hun beste album tot nu toe heeft gemaakt en De Mannen Broeders voor mij met een heel bijzonder album kwam al zal dit voor menig lezer een te grote stap vergen om uit zijn prog comfort zone te stappen. Steve Hackett blijft onbetwist een grootheid die na decennia nog steeds prachtige progressieve muziek maakt met als beloning de nummer 1 positie.

Maarten Goossensen

Ik heb nog nooit zo weinig muziek geluisterd (en dus ook ontdekt) als in 2024. Dit is het jaar waarin ik vanuit het niets met een hartziekte werd geconfronteerd en zelfs een week op het randje op de intensite care lag. Na lang ploeteren met mijn energie en na een hartoperatie ben ik nu gelukkig weer helemaal gezond. In deze tijd greep ik meer terug naar oude bekenden. Weinig nieuwe platen grepen mij echt bij de strot. Wel raakte ik direct verslingerd aan de doorleefde muziek van David Gilmour en werd ik wederom blij verrast door een hecht MEER en het sterke drietal van My Arrival. Geen idee of 2024 een goed muziekjaar was, maar ik kijk reikhalzend uit naar het nieuwe jaar.

Erik Groeneweg

Tsja. In mijn lijst staan vrij veel platen die ik dit jaar zelf gerecenseerd heb, want daar heb ik een band mee opgebouwd. Vandaar ook het verbluffende album van Circe Link op de bovenste plaats. De grootste verrassing van het jaar vond ik True, waarop Jon Anderson Yes evenaart met verbijsterend gemak. Maar luister toch ook eens naar Rubber Tea, als je dat nog niet gedaan hebt. Beeldschone plaat! Ale met al een goed jaar voor prog. Meest overschatte album: Gilmour’s Luck And Strange. Snurk!

Jurriaan Hage

Veel goede platen dit jaar van veel van mijn favoriete bands. De top 5 was geen enkel probleem om samen te stellen, met als enige verrassing de experimentele maar ook heel melodieuze hiphop/rock/metal/funk/soul van JPEGMafia. Uiteindelijk wint Caligula’s Horse de strijd bovenin door de grotere emotionele impact (opvallend genoeg was het stevige Golem mijn meest gespeelde nummer afgelopen jaar volgens Spotify), en komt Opeth op nummer twee door de hoge consistentie. Melodies Of Atonement bevat eigenlijk alleen maar goede nummers, maar toch… de emotionele impact van een Pitfalls heeft het niet. De nummers 6 tot en met 10 kunnen in elke volgorde staan. Goede platen, maar alle een stuk minder gewaardeerd dan de bovenste 5.

Math Lemmen

2024 was een mooi jaar voor progmuziek. Een jaar waarin de mastodonten van de dino acts, zoals ze eind zeventiger jaren van de vorige eeuw werden genoemd, het erg goed deden. Vandaar dat Anderson, Hackett en Gilmour ook in mijn lijstje staan. Ook de sterke comeback van Ritual was opmerkelijk, evenals de defintieve doorbraak van MEER. The Samurai Of Prog weten inmiddels elk jaar wel te scoren maar Time Voyager van het Italiaanse Barock Project overtrof alles dit jaar.

Fred Nieuwesteeg

Het was geen slecht progjaar, ook geen heel bijzonder. De nieuwe Gilmour vind ik vooral heel sfeervol. Andere veteraan Jon Anderson verraste me aangenaam. Met een paar andere erg goede platen werd het toch nog erg dringen in mijn top vijf. Totdat eigenlijk na de sluitingsdatum Broers + Klazinga nog langskwam met klassieke symfonische rock, met weelderig toetsenspel en buitengewoon smeuïg gitaarwerk, en ik was verkocht…

Mario van Os

Was 2023 – in mijn ogen – een minder jaar, 2024 is toch weer een goed prog jaar geworden. De ‘echte’ grote namen ontbraken nog steeds met nieuw werk, maar de live albums van o.a. Marillion, Ayreon en RPWL maakten dit meer dan goed. Ook mijn nummer 1 is een voortzetting van het voortreffelijke album “Weather Systems”. Nu maar hopen dat de gebroeders Cavanagh samen Anathema weer nieuw leven in blazen. Voor mij is de symfonische metal weer helemaal hot, een prachtig album van Nightwish, een soloalbum van Simone Simons en een mooi nummer van Xandria. Ook het live optreden van Epica scoort bij mij hoge ogen. Met nieuwe albums van Marillion, Dream Theater en Epica in het vooruitzicht, wordt 2025 wellicht een nog beter muzikaal jaar.

Roger Pruppers

In een jaar met veel degelijke, maar niet uitzonderlijke melodieuze progmetalalbums (Vanden Plas, Paralydium, Myrath, Rendezvous Point, Sunburst) werd ik het meest verrast aan de uiteinden van het ‘beukspectrum’. Aan de ene kant lichter werk van Kalandra, Kristoffer Gildenlow en Mile Marker Zero; aan de overzijde de furieuze progressieve death metal van Blood Incantation en Iotunn. Uiteindelijk vond Mile Marker Zero’s muzikale mix van Porcupine Tree met 80s/90s nineties rock (en een mooi nostalgisch concept) het vaakst zijn weg naar mijn CD-speler. Niet de meest progressieve, originele of uitdagende plaat van het jaar, wel de fijnste!

Hans Ravensbergen

2024 was voor mij een modaal jaar zonder écht(e) hoogtepunt(en). Het viel mij op dat vooral oudgedienden van zich lieten horen. David Gilmour, Peter Gabriel, Steve Hackett en Jon Anderson brachten albums uit. O ja, ik vergeet bijna Neal Morse. Er waren nieuwe groepen, waarvan Parallels uit Zweden en het Duitse Vlyes er voor mij uitsprongen. Beiden met een line-up op leeftijd. Maar ook een oude nieuwe in de persoon van Merit Hemmingson (80 plus) viel mij op. En wat te denken van een andere tachtiger, veteraan Hans Lundin met Kaipa. Ik was aangenaam verrast met het derde album van Philhelmon, ook niet meer de jongste. Na vijftien jaar klopte ook de inmiddels 65-plusser Tomas Bodin aan de progdeur. Het zijn mijn lichtpuntjes, niet meer dan dat. Ik zie uit naar 2025.

Jacco Stijkel

Voor mij was 2024 vooral kwantitatief een goed progjaar. Meer dan genoeg prima albums, maar na mijn top 3 (oké top 4) vind ik dat de albums wat inwisselbaar worden. Bijvoorbeeld Dilemma, The Pineapple Thief en Returned to the Earth vallen buiten de top 10 maar hadden daar ook wel in kunnen staan. De platen van Barock Project en Big Big Train ben ik sinds de release blijven draaien. The Revolultionary Army of the Infant Jesus vind ik zo’n bijzondere band, vandaar de top 3 notering. Believe brengt net dat beetje extra’s waardoor ik blijf luisteren. Op naar 2025!

Ruard Veltmaat

2024 was voor mijn muziekbeleving een jaar waarin diversiteit zegevierde. Hoewel mijn smaak de laatste jaren veranderd is naar de hardere metal-soorten, blinkt mijn jaarlijst desondanks uit in grote stijlverschillen. In de breedte daarvan vind ik 2024 ook een goed jaar, eigenlijk had ik aan een top 20 niet genoeg. Mijn nr. 1 staat op eenzame hoogte, ik ben totaal verplettert door deze plaat. Snoeihard, melodieus en met een geweldige zanger. De overige platen staan in willekeurige volgorde. Persoonlijk vind ik het mooi te zien dat er weer een aantal albums van Nederlandse bodem in staan. Goede albums van prog naar metal en elektronisch, en ik zal ze nog veel draaien in de toekomst.

Focus op Focus – deel 2

Deel 2 van de special Focus op Focus start vanaf de kortstondige reünie in 1983, toen Jan Akkerman en Thijs van Leer probeerden de chemie te hervinden. Uiteindelijk leidde het  toch weer tot een relatie die explosief ontbrandde. Nadien was het alleen nog Van Leer zelf die onder de naam Focus nieuwe muziek opnam, met Nederlandse topmuzikanten. De beperking tot het simpelweg nummeren van de albumtitels laat de refocus echter al wel zien. De aandacht voor Focus wereldwijd is evenwel nooit verloren gegaan, mede met dank aan het nodige ‘Hocus Pocus’ in een voetbalspotje.
Met deze special  complementeert Progwereld alle recensies van de studioalbums van Focus tot aan de recente uitgave van “Focus 12”. Al die albums, de muziek waarmee deze bijzondere Nederlandse band de wereld versteld liet staan met zijn eigenzinnige prog achter de dijken.

Het eerste deel van de special vind je hier.

Deel 2                                           

• De Reünie (1983 -1999)
• De reformatie (2001-2009)
• Focus op het hier en nu

Deel 2

De Reünie – 1983 -1999 – Return to focus

Zeven jaar na hun gebrouilleerde relatie werd er vanuit het management voorzichtig contact gezocht om Jan Akkerman en Thijs van Leer weer samen te laten werken. In 1983 stemde Akkerman in met het idee en Van Leer accepteerde de uitnodiging. Na over en weer wat mee te spelen, tekenden ze een platencontract om als duo een album onder de naam “Focus” op te nemen. Na vele maanden van opnamen in de studio werd onder druk van de platenmaatschappij producer Ruud Jacobs ingeschakeld om de plaat tijdig af te ronden om zo verdere productiekosten te besparen. Uiteindelijk werden met een aantal extra muzikanten in 1984 ongeveer dertig nummers voltooid.

Of de producer hieruit daadwerkelijk de sterkste nummers heeft gekozen voor een snellere voltooiing, weten we (nog) niet. Er ligt nog zeker twee uur aan onuitgebracht materiaal op de plank. Wat we wel weten is dat keuzestress en beslissingen over de geselecteerde nummers over en weer tot spanningen leidden.

Het album “Focus” werd uiteindelijk uitgebracht in maart 1985 en bereikte nummer 33 in Nederland. Het werd een nieuwerwets Focus-album met smooth jazz. Na enkele promotievideo’s en een lokale tour van vier concerten was de samenwerking weer voorbij. Deze bracht niet het succes waar men op hoopte. Geen hitsingle, geen extra geld voor promotie vanuit de platenmaatschappij, dus: project ter ziele en de kloof tussen Akkerman en Van Leer was groter dan ooit.

Na de reünie van Focus op 20 april 1990 voor Veronica Goud van Oud stonden Akkerman en Van Leer op 10 juli 1993 voor het laatst samen op het podium. Dat was tijdens het North Sea Jazz Festival in Den Haag, als eerbetoon aan de overleden concertpromotor Paul Acket. Hij had met name in de begindagen van Focus veel voor de groep betekend. Van Leer speelde mee als ‘special guest’ tijdens een optreden van de Jan Akkerman Band. Het zou acht jaar duren voordat Van Leer Focus, onder zijn leiding, met nieuwe muziek en nieuwe bandleden, een nieuw leven inblies.

De reformatie – 2001-2009 – Re-Focus

Muzieksessies in 2001 met zijn stiefzoon leidden tot het besluit van Van Leer om, gewoon voor de lol en vooral niet te serieus, weer live te gaan optreden met een Focus-tributeband, genaamd Hocus Pocus. Na enkele goed ontvangen optredens in het land ging deze groep opnieuw de naam Focus gebruiken. Met een nieuwe manager en boekingsagent kwamen er verschillende aanbiedingen om wereldwijd op te treden en een nieuw album op te nemen. “Focus 8” werd opgenomen tussen februari en juli 2002, eind 2002 uitgebracht en ondersteund met een wereldtournee.

“Focus 8” bleek een herhaling van zetten te zijn. Het nummer Rock & Rio had net zo goed Hocus Pocus 2 kunnen heten en het duo-nummer Brother en Blizu Tebe had ook Tommy 2 en 3 genoemd kunnen worden, maar het klinkt wel heerlijk. De focus ligt meer op de melodieuze muziekstijl van de jaren 70, maar dan met een modern geluid. Van Leer kon het niet laten om met het bonusnummer Flower Shower weer alle absurdistische remmen los te gooien om er een hotsknotsbegonia-stuk van te maken met als slotregel: “Lang zal tie leven!” Ja, er zat weer leven in Focus, zodat in september 2006 “Focus 9/New Skin” werd uitgebracht; opnieuw muziek van de oude Focus, in een nieuw jasje. En de humor zit niet alleen verstopt in grappig bedoelde titelnummers zoals, Hurkey Turky, Aya-Yuppie-Hippie-Yee, European Rap(sody). Verwijzingen naar oude successen zoals in Sylvia’s Stepson – Ubutuba ontbreken evenmin.

Focus op het hier en nu – jaartallen – Focus Now

In mei 2010 nam Nike Hocus Pocus op als het muzikaal hoofdthema in haar FIFA Wereldbeker-commercial van dat jaar. De advertentie werd wereldwijd op televisie uitgezonden, wat hernieuwde belangstelling voor de band wekte en ertoe leidde dat Hocus Pocus op nummer 57 in de UK Singles Chart terechtkwam. In 2011 samplede de Amerikaanse rapper J. Cole Hocus Pocus voor de game MLB 11: The Show. Zelfs een super progband als Transatlantic nam zowel Hocus Pocus als Sylvia op als bonustracks op hun albums of speelde het live. De muziek van Focus leeft voort in vele vormen.

Met albumhoezen aan de hand van Roger ‘Ýes’ Dean bracht de band in november 2012 zijn elfde studioalbum, “Focus X”, uit, dat muzikaal leunde op de oude Focus en wat jazz. Dat sloeg in 2016 compleet door in het volgende album, “Focus 8.5/Beyond the Horizon”. Dat leek onlogisch genummerd, maar toch klopt het. Tijdens pauzes in hun Zuid-Amerikaanse tournee in 2005 werd met Braziliaanse muzikanten het nodige gejamd. Deze opnames met free latin jazzmuziek zagen pas jaren later, onder de naam Focus, het licht. Dit had beter ergens in een donker obscuur Zuid Amerikaans café kunnen blijven liggen, want hoe goed ook gemusiceerd, het heeft weinig in zich waar Focus om bekend is en voor staat.

Optredens liepen door, gitaristen en bassisten kwamen en vertrokken, waarna in 2018 het studioalbum “Focus 11” uitkwam. Het was er opnieuw eentje uit de categorie oude wijn in nieuwe zakken. Het smaakt herkenbaar maar laat geen indruk achter om het opnieuw te nuttigen. Oude etiketten blijken toch nostalgisch te zijn zodat Focus ons in 2024 verraste met een nieuw album “Focus 12” en opnieuw weer een wereldtournee

Terugkijkend naar de beginjaren, gebruikten Jan Akkerman en Thijs van Leer in Focus klassieke thema’s als bron in hun muziek die bestond uit rock, blues, jazz en een vleugje folk. Wat zij maakten was niet alleen de meest creatief hoogstaande en baanbrekende progressieve rock vanuit Nederland in de hele proggeschiedenis. Commercieel gezien was Focus ook een van de succesvolste bands uit de lage landen. Wat dat aangaat was de naam Focus door Jan Akkerman goed gekozen. Overal ter wereld kent en weet men wat Focus betekent en de (h)erkening is overal hetzelfde. Serieuze muziek waar ook met een glimlach naar geluisterd kan worden. Wie doet hen dit na?

Focus op Focus

Dit zagen we bij Progwereld even niet aankomen. Thijs van Leer en oud-compaan Pierre van der Linden, 75 en 78 jaar jong, gaan met Focus op wereldtournee en brengen en passant ook nog een nieuw album uit: “Focus 12”. Wat we ook niet in de gaten hadden, was dat er een flinke hiaat zit in het vastleggen van de legacy van Focus op onze website Progwereld.org. Tot onze verbijstering en schaamte bleek dat van de meest progressieve van alle Nederproggroepen, met ongekend wereldwijd succes, baanbrekend instrumentaal werk en (ooit) ‘s wereld beste gitarist in haar gelederen, nog niet alle albums gerecenseerd zijn.

Daar gaan we wat aan veranderen, door alle ontbrekende studioalbums te recenseren en dit eerherstel te beginnen met de Focus-special Focus op Focus. Deze is geschreven door Jos Driessen, met inhoudelijke bijdragen van Jan Akkerman/Focus-biograaf Wouter Bessels.



Focus op Focus

Deel 1 

• De formatiejaren (1969 tot 1972)

• De doorbraak (tot 1978)                                            

• De ontbinding (1978)

 De formatiejaren (1969 tot 1972) – In focus

Het was Jan Akkerman die tijdens een urenlange jam-try-outsessie in november 1969, niet alleen de eerder opgerichte groep van zanger en fluitist Thijs van Leer zijn definitieve naam meegaf, maar ook de ontbrekende gitarist was die nodig was voor wereldwijde faam. In hun eerste zoektocht naar meer werk en een vast inkomen speelde Focus mee met de Nederlandse productie van de rockmusical Hair. Naast de zes nachtelijke optredens per week gaf het hen de ruimte om een half jaar lang ’s middags gratis te repeteren en hun apparatuur op te slaan. Dit vormde een goede basis, waarna ze steeds meer eigen lokale en enkele (eerste) internationale optredens konden verzorgen.

Tijdens hun vrije tijd werd er studiotijd geboekt in Londen om hun eerste album “Focus Plays Focus” op te nemen, in januari 1970. Van Leer voelde dat het zingen van Engelse teksten met een buitenlands accent niet hun sterkste kant was, wat de groep inspireerde om juist instrumentaal sterker te worden.

Na het opnemen van “Focus Plays Focus” had de band moeite om een label te vinden dat bereid was het uit te brengen. Acht maanden later veranderde hun geluk en meteen ook voor altijd, nadat Akkermans House of the King werd toegevoegd aan de tracklist. Hoewel het album, ook bekend onder de internationale releasetitel “In and Out of Focus”, weinig aandacht kreeg, leverde het Focus zijn eerste Edison Award als waardering op. Het in januari 1971 als single uitgebrachte House of the King ging naar nummer 10 op de Nederlandse hitlijst en leverde de band zijn eerste commerciële succes op.

Eind 1970 ontstonden de eerste spanningen tussen de Jan Akkerman en Thijs van Leer, omdat ze met elkaar in conflict waren over de voortzetting of vervanging van de ritmesectie dan wel het ontslag van de gitarist zelf. Uiteindelijk kwam er een nieuwe bassist en een drummer in de persoon van Pierre van der Linden, die vanaf die tijd min of meer de personificatie was van het opendeurenbeleid.


De doorbraak (tot 1978) – Focus wijd open

Na repetities in Kasteel Groeneveld in Baarn nam de band in april en mei 1971 “Focus II” op in Londen, waar de progressieve rock verkend werd met jazzfusion en klassieke muziekstukken. Akkerman veranderde zijn geluid en ging van een Gretsch White Falcon gitaar naar een agressiever klinkende Gibson Les Paul Custom uit 1957.

“Focus II”, later bekend onder de internationale titel “Moving Waves”, kreeg louter positieve reacties, werd de internationale doorbraak van de band en bereikte nummer 2 in het Verenigd Koninkrijk, nummer 4 in Nederland en nummer 8 in de Verenigde Staten. Het album leverde Focus een Conamus Export Award op, hun tweede Edison Award en gouden certificeringen in de drie bovengenoemde landen. De Amerikaanse onderscheiding werd in 1973 uitgereikt voor de verkoop van 500.000 exemplaren.

De release van Hocus Pocus als single droeg bij aan het succes. Dit nummer piekte op nummer 20 in het Verenigd Koninkrijk, op nummer 12 in Nederland en bereikte vooral een nieuw publiek. Tussen de opnamen en de release van “Moving Waves” onderging Focus verdere wijzigingen in de line-up.

De eerste Britse tournee van de band, in 1972, leverde radio-uitzendingen op BBC Radio 1 en hun Britse televisiedebuut in de BBC-muziekshow The Old Grey Whistle Test op. In de daaropvolgende maand werden ze verkozen tot Brightest Hope door lezers van Melody Maker en Best New Talent door lezers van New Musical Express.

In de tussentijd hadden ze een aanzienlijke hoeveelheid materiaal geschreven, wat leidde tot het dubbelalbum “Focus 3”, dat in juli 1972 in Londen werd opgenomen. Bij de release in november 1972 stond het album een week lang op nummer 1 in Nederland, nummer 6 in het Verenigd Koninkrijk en nummer 35 in de Verenigde Staten. Sylvia bereikte als single nummer 4 in het Verenigd Koninkrijk in januari 1973, de week nadat Hocus Pocus zijn hoogtepunt bereikte op dezelfde hitlijst. Dit was de eerste keer in tien jaar dat een band gelijktijdig twee instrumentale nummers in de Britse Top 40 had staan.

Ter ondersteuning van dit album begon Focus aan de grootste tour sinds zijn oprichting, waaronder een eerste Noord-Amerikaanse tournee in 1973. Hierbij ondersteunde de band verschillende acts, waaronder Gentle Giant, Frank Zappa en Yes en drukte platenfabriek Polydor tien dagen lang alleen maar Focus op vinyl om aan de vraag te voldoen.

Door het uitgebreide toeren was de band begin mei 1973 fysiek en mentaal uitgeput, waardoor hun enthousiasme om in Londen nieuw groepsmateriaal voor hun vierde studioalbum te schrijven en op te nemen, afnam. Of het de onwil was van Akkerman om deel te nemen aan de sessies, of om zijn ‘geweldige ideeën’ die hij het afgelopen jaar had geschreven, opzij te zetten; of dat het de gevolgen van een jaar eerder waren waarin de broer en vader van Akkerman werden ontslagen omdat Van Leer en manager De Jong vonden dat Focus professioneler moest gaan opereren. Het leidde hoe dan ook de ontbinding van het partnerschap Akkerman/Van Leer in.

Er werd ongeveer veertig minuten aan nummers opgenomen zonder dat partijen gezamenlijk aanwezig waren. De sessie-opnamen werden niet uitgebracht en belandden pas jaren later, in 1976, na herschikking, op “Ship of Memories”.

Uiteindelijk werd het livealbum “At the Rainbow” uitgebracht, dat nummer 23 in het Verenigd Koninkrijk bereikte. De band ontving vervolgens een Billboard Trendsetter Award voor hun succes nadat ze twee gouden albums hadden behaald, een combinatie van de verkoop van een miljoen exemplaren in de Verenigde Staten, en één gouden single. En passant werd Jan Akkerman in oktober 1973 in de Melody Maker Poll (terecht) uitgeroepen tot de beste gitarist van de wereld. In een tijdperk waarin vele gitaargoden de spotlights opeisten was hij het juist die baanbrekende technieken op de zes snaren toepaste.

Van januari tot maart 1974 nam Focus met toenemende spanning “Hamburger Concerto” op in Londen. Waar Van Leer en consorten overdag samenwerkten, speelde Akkerman ’s avonds zijn partijen in. Het album kent vele klassieke muziekinvloeden, waaronder de aangepaste Delitæ Musicæ Cantiones van de Nederlandse componist Joachim van den Hove, met Akkerman op luit. De humor zit alleen nog in de albumtitel, waarvoor Akkerman geïnspireerd raakte door een hamburger in zijn hotelkamer in New York City te eten, terwijl hij tekenfilms keek, en in het nummer Harem Scarem. Dat was een poging van Van Leer om een Hocus Pocus-achtig stuk te schrijven, maar dit slaagde niet als hitsingle.
Uitgebracht in mei 1974, bereikte het nummer 5 in Nederland en nummer 20 in het Verenigd Koninkrijk, hierna volgde een wereldtournee.

De ontbinding – 1978 –  Out of Focus

In 1975 kwam de band in België bij elkaar om “Mother Focus” te repeteren en op te nemen. Het ontbreken van collectieve leiding, de verplichting van het platencontract om elk jaar één studioalbum te produceren en de druk van het toeren, in combinatie met een algehele desinteresse van de band, had invloed op de nummers. Bovendien bleef Akkerman delen afzonderlijk opnemen, wat zijn relatie met Van Leer niet ten goede kwam. Experimenten met een drummachine leverden over en weer op ook nog eens het nodige gooi-en-smijtwerk met alle gevolgen van dien.

Uitgebracht in oktober 1975, bleek “Mother Focus” volledig af te wijken van hun oude klassieke en door jazz beïnvloede geluid. Het album bevatte kortere, commercieel toegankelijke nummers met weinig ruimte voor improvisatie en jammen. Het album bereikte nog wel nummer 23 in het Verenigd Koninkrijk,  maar werd niet positief ontvangen. Akkerman weigerde het materiaal live uit te voeren. Daarnaast waren de meningsverschillen over de te volgen muzikale koers zo groot geworden, dat hij, op verzoek van Van Leer, in februari 1976 Focus verliet dan wel ontslagen werd. 

De druk werd nog groter omdat Van Leer een deal had getekend met EMI om een nieuw album op te nemen. Om mogelijke juridische stappen te voorkomen vonden de opnamen in december 1977 in Nederland plaats. Met het oog op het scoren van hits werd een zoektocht gestart naar een geschikte zanger. In de Amerikaan PJ Proby dacht men deze te hebben gevonden. De sceptici kregen gelijk, want de zanger maakte toen net een periode van zwaar alcoholmisbruik door. De release van het teleurstellende “Focus con Proby” in februari 1978 werd door de Britse markt al genegeerd, en na een handvol optredens in Nederland trok Van Leer in augustus 1978 de stekker uit Focus.

Een tijdperk werd afgesloten waarin de klasse van Focus zat in de verbinding tussen flegmatiek spel en gevoelige emotie, zonder de parodie als humoristisch element te schuwen om aan te geven dat niet alles serieus genomen moet worden. En dat allemaal instrumentaal. Focus speelt in de basis serieuze muziek waarin klassieke muziek vermengd wordt met jazzinvloeden, met jolijt als noodzakelijke ontspanning en een ontsnappingsroute om het luchtig te houden met introspectieve dwarsfluit, driftig gebruik van de Hammond en waanzinnige gitaarsolo’s van Jan Akkerman. Als gitarist behoorde hij op een gegeven moment tot de beste van de wereld, met een gedetailleerde oog hand coördinatie waarin hij laat zien en natuurlijk vooral horen dat zijn gitaarstijl voornamelijk in de details zit, terwijl het grote geheel vooral robuust en rauw klinkt.

Focus, met Thijs van Leer en Jan Akkerman, mag trots zijn op hun muzikale nalatenschap uit de roemruchte (prog)jaren 70. Maar, het hele verhaal van Focus is hiermee nog niet verteld. Zij gingen zich nog een keer herfocussen.

Museum RockArt: 70 jaar pophistorie onder één dak

In Nederland stikt het van de musea, in totaal zijn er zo’n 500 officieel geregistreerde museale instellingen. En die hebben een veelvoud aan zaken tot onderwerp, van aardrijkskunde tot zeevisserij. Maar, heel opvallend, er is maar één museum dat de Nederlandse popmuziek tot object heeft verheven: RockArt in Hoek van Holland is hét Nationaal PopMuseum. Ik had al vaak gehoord en gelezen over die bijzondere collectie aan rock- en popmemorabilia die onder de noemer RockArt sinds 1994 bij elkaar is gebracht door oprichter Jaap Schut en een groep gepassioneerde vrijwilligers. Maar het was er nog niet van gekomen om ook daadwerkelijk een bezoek te brengen, daar zou op een zonnige zondagmiddag in april 2024 verandering in komen.

Samen met mijn zoon toog ik naar de badplaats aan de Nieuwe Waterweg, op zoek naar de locatie. Die vonden we al snel, op een steenworp afstand van de Stena Line terminal, in een ongezellig, onopvallend bedrijventerrein. De entree springt direct in het oog: planten, een reusachtige afbeelding van een single en een zitje nodigen uit om naar binnen te gaan. Dat doen we dus ook, uiteindelijk zijn we hier speciaal voor gekomen. Het is behoorlijk donker binnen, kan ook niet anders in een industriële loods, want daarin is het museum gevestigd. Je komt binnen in het zakelijke gedeelte, een platenzaak, annex memorabiliaverkoop; het museum voorziet in een deel van hun inkomsten door de verkoop, rechtstreeks of via een website, van platen, cd’s en aanverwante artikelen.

Tegen betaling van € 9,- per persoon mogen we doorlopen naar het heilig der heiligen. Niet bepaald goedkoop, maar betaalbaar en acceptabel, zeker gezien het unieke karakter. Want uniek is het, hier in dit donkere hol annex museum. Het lijkt meer op een zwaar uit de hand gelopen hobby, de overtreffende trap van een mancave. Dat blijkt al direct bij binnenkomst, je weet amper waar je moet kijken. Mijn oog valt direct op een vitrine met zilveren platen, mondharmonica’s en blokfluiten, tastbare herinneringen aan de Haagse Golden Earring(s). Daarnaast een vitrinekast met aandenkens aan het eerste popfestival in Europa, het Kralingen Popfestival, ik heb er ooit nog wel eens wat over geschreven. Ik kijk mijn ogen uit, ben mijn zoon al lang kwijt. Hoewel, in deze krap bemeten ruimte kun je niet echt iemand kwijtraken.

Er lijkt toch enige structuur in deze op het oog chaotische opstelling te zitten. Allereerst is daar het hoofdthema: de al genoemde Golden Earring(s). Met medewerking van (ex-)leden, fans en medewerkers van de band is een schat aan zaken verzameld die zijn weerga niet kent. Wat te denken van gouden, platina en zilveren platen, originele instrumenten, zelfs een meubelstuk. Te veel om op te noemen, de liefde voor de Haagse formatie is duidelijk zichtbaar in de verzameling. 

Maar ook die andere wereldberoemde Haagse groep is ruim vertegenwoordigd: Shocking Blue. In een speciale bolvormige vitrine staan een paar pronkstukken: een prachtige semi-akoestische twaalfsnarige Coral gitaar en gouden en zilveren exemplaren van hitsong Venus, wat anders. Maar ook andere (Haagse) bands als Q65, The Haigs, Sandy Coast en het Delftse Tee Set ontbreken niet. De nadruk ligt op de jaren zestig en zeventig, de bloeitijd van de Nederlandse pop en rock. De collectie is gerust eclectisch te noemen, wat te denken van een paar jurken van Songfestivalwinnares Lenny Kuhr, het masker van ZZ en een door het Amsterdamse kunstcollectief The Fool beschilderde Gibson SG naar het voorbeeld van Eric Clapton.

Er is behoorlijk wat ruimte gereserveerd voor de zeezenders, de radiopiraten uit die periode. Met onder andere een volledig nagebouwde studioruimte van het legendarische Radio Veronica, compleet met de originele apparatuur. Dat laatste geldt ook voor de oorspronkelijke opnamestudio voor het nummer Venus, pure nostalgie. Er staat een arsenaal aan muziekinstrumenten, waaronder een origineel drumstel uit 1959 van Electric Johnny and his Skyrockets, de gitaar die George Kooymans gebruikte in de videoclip voor When The Lady Smiles en een drumstel van de Earring toen de ‘s’ nog als toevoeging aan de naam zat. Maar ook een schitterende Gretsch Chet Atkins van gitarist Eddy Christiani, een Roland gitaarsynthesizer van Jan Akkerman en een Les Paul Sunburst van Andy Tielman (Tielman Brothers). 

Er loopt een aantal toegewijde vrijwilligers rond in het pand die je met veel plezier en deskundigheid wegwijs maken in de wirwar van tentoongestelde objecten. De liefde en passie voor de muziek hebben zij met elkaar gemeen, het is alsof je in een warm bad bent gestapt. De ouderwetse bar op de begane grond is een prima pleisterplaats om een boompje op te zetten.

Voor de echte progfanaat is het aanbod karig: ik detecteer een paar van Kayak afkomstige instrumenten zoals een Rickenbacker basgitaar, een akoestische gitaar en een wel heel bijzonder toetseninstrument: een originele Mellotron die nog aan Max Werner (die op 9 april 2024 overleed) heeft toebehoord. Maar weinig tot niets van Focus, een klein beetje Earth & Fire, en helemaal niets van Solution of Alquin, toch niet de minsten. OK, net als elke verzameling moeten ook hier keuzes gemaakt worden. Er is dit keer ook een kleine sectie gewijd aan de Rolling Stones met onder andere een podiumkostuum van Bill Wyman, de man moet de lengte van een volwassen tuinkabouter hebben gehad.

Het is even uitkijken op de trap naar een bovengelegen etage voor nog meer instrumenten en zelfs een volledig aan de jaren 70 gewijde ruimte. Dan blijkt ook de beperking van de huisvesting: een aantal stukken kan slechts van afstand bekeken worden of is zelfs afgesloten voor het publiek, jammer. Het heeft allemaal te maken met het feit dat de verzameling volledig uit zijn voegen is gegroeid en dat een verhuizing naar een grotere ruimte inmiddels een noodzaak is geworden. Helaas, ambtelijke/gemeentelijke molens draaien langzaam en een structurele oplossing is momenteel niet voorhanden. Als dat ooit het geval is zal het museum alleen nog maar aan aantrekkingskracht winnen. Dan kan de verzameling eindelijk zodanig tentoongesteld worden dat de individuele stukken optimaal tot hun recht komen. Met bijvoorbeeld de mogelijkheid om bepaalde instrumenten ook echt uit te proberen, zoals een van de vrijwilligers mij toevertrouwde. En kunnen de zaken die nu nog ergens in opslag liggen ook vanonder het stof gehaald worden om te schitteren zoals zij dat ooit gedaan hebben in hun glorieperiode. Ik wens het ze toe, de sympathieke mensen achter dit excentrieke, maar oh zo charmante museum(pje) op dat onpersoonlijke industrieterrein in Hoek van Holland.

Tip: combineer je bezoek aan RockArt met een visite aan het Atlantik Wall museum of Fort 1881 in datzelfde Hoek van Holland, ruimschoots de moeite waard!

Info:

https://rockart.nl/

Locatie:

Zekkenstraat 42
3151 XP Hoek van Holland